HayLuon.comHay Luôn
Cảnh nấu ăn cuốn mắt

Cảnh đổ bánh xèo: tiếng xèo, mép bánh ren vàng và vì sao người xem thấy thèm

Chuyện gì xảy ra khi bột gặp chảo nóng, vì sao tiếng xèo và mép bánh ren vàng cuốn người xem, và quay cảnh đổ bánh sao cho đẹp mà không bị dầu bắn.

Close side view of a woman in Can Tho pouring golden batter into a smoking cast iron pan over charcoal, steam rising, face out of frame, warm evening light

Cảnh đổ bánh xèo cuốn mắt vì nó gói ba thứ vào chưa tới một phút: một tiếng xèo dội lên ngay lúc bột chạm chảo, một lớp bột lỏng hoá thành tấm mỏng ngay trước mắt, và một đường viền ren vàng sậm dần ở mép bánh. Tiếng xèo là nước trong bột bốc hơi gần như tức thì khi gặp mặt chảo nóng hơn nhiều so với điểm sôi; mép ren là chỗ bột mỏng nhất mất nước nhanh nhất, tinh bột chín rồi khô giòn, chuyển màu vàng nâu.

Mục từ này giải thích những gì diễn ra trong chảo theo khoa học bếp phổ thông, vì sao người xem thấy thèm dù chỉ nhìn qua màn hình, xem cảnh này ở đâu cho đúng không khí, và cách quay sao cho đẹp mà vẫn giữ được tay, mắt và chiếc điện thoại khỏi dầu bắn. Công thức pha bột, tỷ lệ gạo và nước cốt dừa thuộc về các trang chuyên ẩm thực; ở đây chỉ nhắc khi cần để hiểu cảnh.

Tiếng xèo sinh ra thế nào

Bột bánh xèo chủ yếu là bột gạo hoà với nước, nhiều nhà thêm nước cốt dừa và một chút nghệ cho màu vàng. Phần lớn khối lượng trong muôi bột là nước. Khi muôi bột đổ xuống, mặt chảo đã được làm nóng tới mức nhỏ một giọt nước vào là giọt nước nhảy lăn tăn rồi biến mất. Mặt chảo lúc đó nóng hơn điểm sôi của nước khá nhiều, nên lớp nước sát đáy bốc hơi ngay lập tức.

Hơi nước sinh ra dưới lớp bột không có đường thoát gọn gàng, nó tạo thành vô số bọt nhỏ, bọt vỡ liên tục qua lớp dầu mỏng trên chảo. Mỗi lần bọt vỡ là một tiếng lách tách rất nhỏ; hàng nghìn tiếng như thế chồng lên nhau thành âm "xèo" kéo dài mà người ta lấy luôn làm tên món. Lớp dầu mỏng góp phần quan trọng: dầu nóng hơn nước, khi những giọt nước bị hất vào dầu, chúng sôi đột ngột và văng ra, làm tiếng xèo dày và gắt hơn.

Vì vậy âm thanh cũng là một cách đầu bếp đọc nhiệt. Tiếng xèo to, gắt ngay khi đổ bột cho biết chảo đủ nóng để mép bánh giòn; tiếng xèo yếu và rè rè thường báo chảo chưa tới độ, bánh dễ dính và mềm oặt. Người đổ bánh lâu năm thường nghe trước, nhìn sau.

Một chiếc bánh xèo, từng khoảnh khắc đáng xem

Nếu đứng xem một người đổ bánh thạo tay, bạn sẽ thấy cảnh diễn ra theo một nhịp khá đều. Mỗi bước có một điểm riêng để mắt và tai bắt lấy:

  1. Láng dầu. Một chút dầu hoặc mỡ được tráng quanh chảo, có khi bằng một nhúm vải hay lá chuối cuộn lại. Khói mỏng bốc lên báo chảo đã nóng.
  2. Bỏ nhân. Vài lát thịt, con tôm được thả vào trước cho xém mặt. Ở bước này tiếng xèo còn nhỏ, mùi thịt bắt đầu dậy.
  3. Đổ bột và xoay chảo. Đây là khoảnh khắc chính: muôi bột đổ xuống, tiếng xèo dội lên, người đổ nghiêng chảo một vòng để bột chạy loang thành lớp mỏng, phần dư dồn về giữa.
  4. Đậy vung. Một số nơi đậy vung để hơi nước làm chín phần bột dày ở giữa và giá đỗ. Tiếng xèo nhỏ lại, thành tiếng lục bục đều.
  5. Mở vung, mép bánh ren. Vung nhấc ra, mép bánh đã tách khỏi chảo, vàng sậm và lỗ chỗ như ren. Đây là lúc người xem hay nín thở.
  6. Gấp đôi và lấy ra. Một cái lật nhẹ tay, bánh gập làm đôi, trượt ra đĩa với tiếng giòn khi chạm vào nhau.

Toàn bộ nhịp này thường gọn trong vài phút. Chính sự nhất quán của nhịp, chiếc sau giống hệt chiếc trước, làm người xem dễ chịu.

Vì sao mép bánh thành ren và giòn

Khi bột loang ra, lớp bột ở mép mỏng hơn hẳn phần giữa. Lớp mỏng mất nước nhanh: tinh bột trong gạo gặp nước nóng thì hồ hoá, tức là hạt tinh bột trương lên, đặc lại thành gel; khi nước tiếp tục bay đi, lớp gel ấy khô cứng thành màng giòn. Những bọt hơi vỡ để lại lỗ nhỏ, nên mép bánh trông thủng lỗ chỗ như ren.

Màu vàng nâu ở mép đến từ hai hướng mà khoa học bếp phổ thông thường nhắc: đường và tinh bột bị nhiệt cao làm sẫm màu, và phản ứng Maillard giữa đường với đạm (có một ít đạm trong nước cốt dừa, trong tôm thịt dính vào bột). Nghệ cho màu vàng nền, còn màu nâu cháy cạnh là phần nhiệt tạo ra. Mức độ sẫm phụ thuộc vào nhiệt chảo, lượng dầu và thời gian, nên mỗi lò mỗi kiểu.

Phần giữa bánh dày hơn, giữ nước lâu hơn, nên mềm và dẻo. Một chiếc bánh xèo ngon vì vậy có hai kết cấu đối nhau trên cùng một miếng: rìa giòn và lòng mềm. Người xem cảm nhận được sự đối lập ấy bằng mắt trước khi được ăn, đó là lý do cảnh cận mép bánh luôn được quay chậm.

Vì sao người xem thấy thèm dù không ngửi được

Âm thanh làm thay phần mùi. Màn hình không truyền được mùi, nhưng tiếng xèo gắn chặt với ký ức về mùi dầu, mùi gạo cháy cạnh. Nghe tiếng là não tự điền phần còn lại. Nhiều người nói rằng tắt tiếng đi thì cảnh này mất hẳn sức hút.

Biến đổi nhìn thấy được. Từ chất lỏng trắng đục thành tấm vàng giòn chỉ trong vài phút, ngay trước ống kính. Những cảnh có sự biến đổi rõ ràng từ đầu đến cuối thường dễ xem đi xem lại.

Nhịp lặp đều. Láng dầu, đổ bột, xoay chảo, đậy vung, gấp bánh. Nhịp lặp lại giúp người xem đoán trước được bước tiếp theo, và việc đoán đúng mang lại cảm giác dễ chịu.

Khoảnh khắc hồi hộp nhỏ. Mở vung ra bánh có ren đẹp không, gấp bánh có rách không. Mỗi chiếc là một lần hồi hộp rất nhẹ, kết thúc bằng một kết quả thoả mãn.

Không khí đời thường. Bếp than, chảo gang, chiếc ghế đẩu nhỏ, đĩa rau sống đầy. Cảnh đổ bánh mang theo cả một bối cảnh mà nhiều người xa quê nhìn vào thấy nhớ.

Bánh xèo các vùng: khác nhau ở cảnh, không chỉ ở vị

Bánh xèo có nhiều biến thể theo vùng, và mỗi biến thể cho một kiểu cảnh khác. Bảng dưới đây mô tả ở mức khái quát; từng nhà, từng chợ có thể khác:

KiểuCảnh đáng xemGhi chú khi quay
Bánh xèo chảo lớn kiểu Nam BộChiếc bánh to, mỏng, bột loang rộng, gấp đôi phủ kín đĩaQuay từ trên xuống thấy rõ vòng bột loang
Bánh xèo khuôn nhỏ kiểu miền TrungNhiều khuôn nhỏ đặt cạnh nhau, đổ liên tục, nhịp nhanhQuay ngang thấy cả dãy khuôn, tiếng xèo dồn dập
Bánh khoái kiểu HuếBánh dày hơn, chiên nhiều dầu, vàng giòn đềuDầu nhiều hơn nên đứng xa hơn
Bánh căn, bánh khọt (họ hàng gần)Khuôn đất hoặc khuôn gang nhiều lỗ, bánh nhỏ trònCận từng lỗ khuôn khi nhấc bánh

Tên gọi và cách làm giữa các vùng giao thoa nhiều, nên bảng này chỉ là đường nét chung để bạn biết nên chờ đợi cảnh gì, không phải ranh giới cứng.

Những điều hay bị hiểu lầm khi xem đổ bánh

Xem nhiều clip đổ bánh, người ta dễ rút ra vài kết luận nghe hợp lý nhưng chưa đúng hẳn. Đối chiếu nhanh:

Hay nghĩThực tế
Tiếng xèo càng to thì bánh càng ngonTiếng to chỉ cho biết chảo nóng; chảo quá nóng làm đáy cháy đắng trước khi giữa bánh kịp chín
Bánh giòn là nhờ đổ thật nhiều dầuĐộ giòn đến từ lớp bột mỏng mất nước; quá nhiều dầu làm bánh ngấm dầu, mau ỉu
Mép ren là do bột có bột nởRen hình thành từ bọt hơi nước vỡ qua lớp bột mỏng; bánh không dùng bột nở vẫn có ren
Bánh để lâu mềm đi là do bột kémMép giòn hút ẩm từ không khí và từ nhân bên trong, bánh nào để lâu cũng mềm dần
Cứ quay cận thật sát là đẹpQuá sát thì hơi dầu bám ống kính, hình mờ, và người quay đứng ngay đường dầu bắn

Những điều trên là nguyên lý chung của chiên rán; mỗi bếp có cách riêng để cân bằng giữa lửa, dầu và độ mỏng của bột.

Quay cảnh đổ bánh cho đẹp

Cảnh đổ bánh có cả âm thanh, khói, ánh lửa và chuyển động nhanh, nên vài lựa chọn nhỏ quyết định clip có giữ được người xem hay không:

  • Ưu tiên tiếng. Đặt điện thoại gần hơn một chút về phía chảo (ở khoảng cách an toàn) để micro bắt rõ tiếng xèo. Tránh bật nhạc nền đè lên.
  • Góc chéo từ trên xuống. Đứng lệch sang một bên, chếch từ trên, thấy được cả chảo lẫn tay người đổ mà không đứng ngay phía trên làn khói.
  • Ánh sáng bên cạnh. Ánh sáng chiếu nghiêng làm lộ kết cấu ren ở mép bánh. Bếp than buổi tối cho ánh cam rất ăn ảnh.
  • Quay chậm đúng một đoạn. Chỉ quay chậm khoảnh khắc đổ bột và mở vung; quay chậm cả quá trình sẽ mất nhịp.
  • Lau ống kính. Hơi dầu bám lên ống kính làm hình mờ nhoè. Lau bằng khăn mềm trước và giữa các lần quay.
  • Xin phép trước. Ở hàng quán, hỏi người đổ bánh có ngại lên hình không, tránh quay rõ mặt nếu họ không muốn, và đừng làm chậm việc bán hàng của họ.

An toàn khi đứng gần chảo đổ bánh

Dầu bắn theo hướng nghiêng của chảo. Khi người đổ xoay chảo, dầu và hơi nóng thoát về phía thấp của chảo. Đứng ở phía chảo nghiêng xuống là đứng đúng đường bắn. Hãy đứng sau hoặc lệch sang phía tay cầm chảo của họ.

Giữ khoảng cách với bếp than. Bếp than nhỏ đặt thấp, dễ bị chân vấp phải. Than có thể bắn tàn lửa khi quạt. Đừng ngồi xổm sát bếp để lấy góc thấp.

Điện thoại không đặt cạnh bếp. Đặt điện thoại trên mép bàn sát bếp để quay hẹn giờ là cách nhanh nhất làm máy quá nóng hoặc dính dầu. Dùng chân máy nhỏ đặt cách xa, hoặc cầm tay.

Trẻ em đứng phía sau người lớn. Trẻ nhỏ rất thích xem cảnh này, nhưng chiều cao của trẻ ngang tầm chảo. Bế trẻ hoặc cho đứng sau lưng người lớn, cách bếp vài bước.

Tự đổ ở nhà thì có vung trong tầm tay. Nếu bạn tự đổ bánh ở nhà để quay, luôn để sẵn vung đậy vừa chảo. Dầu bén lửa thì tắt bếp, đậy vung, tuyệt đối không dội nước.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao tiếng xèo nhỏ dần sau khi đổ bột?

Lúc đầu lượng nước sát đáy chảo bốc hơi mạnh nhất, sau đó lớp bột dưới đáy đã chín và khô bớt, ít nước tiếp xúc trực tiếp với mặt nóng hơn, nên số bọt vỡ giảm. Khi đậy vung, hơi nước còn lại chuyển sang làm chín phần trên, tiếng đổi thành lục bục.

Bánh xèo có nghệ thì vàng vì nghệ hay vì chiên?

Cả hai. Nghệ cho sắc vàng đều ở toàn bộ chiếc bánh, kể cả phần giữa mềm. Màu vàng nâu sậm ở mép và mặt đáy thì do nhiệt cao làm đường, tinh bột và một ít đạm sẫm màu. Bánh không có nghệ vẫn có mép nâu, chỉ là nền trắng ngà.

Có nên quay cảnh đổ bánh bằng chế độ quay chậm suốt clip không?

Thường là không. Quay chậm cả quá trình làm âm thanh bị kéo dài, méo đi, mất tiếng xèo tự nhiên vốn là phần hấp dẫn nhất. Cách hay hơn là quay tốc độ thường, rồi chỉ chèn một đoạn quay chậm ngắn lúc đổ bột hoặc lúc mở vung.

Muốn tìm công thức pha bột bánh xèo giòn thì xem ở đâu?

Tỷ lệ bột, nước cốt dừa, cách ngâm gạo xay bột là phần công thức, bạn tra ở các trang chuyên về ẩm thực và nấu ăn. Mục từ này chỉ giải thích vì sao cảnh đổ bánh có tiếng xèo, có mép ren, để bạn xem và quay hiểu hơn.

Đứng quay ở hàng bánh xèo vỉa hè có cần xin phép không?

Nên xin phép, nhất là khi bạn quay cận tay và mặt người bán, hoặc định đăng lên mạng. Một câu hỏi ngắn trước khi quay là đủ. Nếu người bán ngại, hãy quay chảo và bánh, tránh khuôn mặt, và đừng đứng chắn lối khách mua.

Dầu từ chảo bánh xèo bắn vào tay thì làm gì?

Đưa chỗ bỏng ra vòi nước mát sạch chảy nhẹ trong khoảng hai mươi phút, tháo nhẫn hay vòng gần đó trước khi sưng. Không bôi kem đánh răng, nước mắm hay đá lạnh trực tiếp. Bỏng rộng, phồng to hoặc ở mặt thì đi cơ sở y tế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138