HayLuon.comHay Luôn
Cảnh nấu ăn cuốn mắt

Lửa bùng trong chảo xào: tung chảo, mùi hơi chảo và vì sao đầu bếp không hoảng

Vì sao ngọn lửa bùng lên trong chảo khi đầu bếp tung đồ xào, mùi hơi chảo đến từ đâu, vì sao cảnh này cuốn mắt, và vì sao không nên bắt chước ở bếp nhà.

Busy restaurant kitchen in Ho Chi Minh City at night, cook tossing vegetables in a large round pan as a burst of orange flame rises, motion blur, cook seen from behind

Ngọn lửa bùng lên trong chảo khi đầu bếp tung đồ xào thường là những hạt dầu và hơi dầu bị hất lên, lướt qua ngọn lửa của bếp ga công suất lớn và bén cháy trong khoảnh khắc. Lửa cháy ở phía trên đồ ăn, trong không khí, và tắt ngay khi lượng dầu bị hất lên đã cháy hết, nên đầu bếp có nghề không hoảng mà dùng nó như một phần của kỹ thuật.

Mùi khói thơm, hơi cháy cạnh mà người ta hay gọi là "hơi chảo" gắn với kiểu xào lửa lớn này. Mục từ này giải thích điều gì diễn ra trong chảo theo khoa học bếp phổ thông, vì sao cảnh lửa bùng làm người xem mê, xem ở đâu, quay sao cho an toàn, và vì sao cảnh này chỉ nên xem chứ không nên bắt chước trên bếp ga mini ở nhà. Công thức từng món xào thuộc các trang ẩm thực, chỉ được nhắc ở mức hiểu cảnh.

Lửa bùng từ đâu ra

Bếp nhà hàng chuyên xào thường có họng lửa rất mạnh, ngọn lửa phụt lên bao quanh đáy chảo. Khi đầu bếp nghiêng và hất chảo về phía trước, một phần dầu cùng những giọt nước từ rau, thịt bị văng ra thành hạt nhỏ và hơi. Những hạt dầu li ti có bề mặt tiếp xúc với không khí rất lớn, nên khi đi qua vùng lửa ở mép chảo, chúng bén cháy gần như tức thì.

Đó là lý do ngọn lửa xuất hiện đột ngột, liếm vào lòng chảo trong một hai giây, rồi tắt. Lửa cháy chủ yếu ở lớp không khí phía trên đồ ăn, nơi hạt dầu đang bay, chứ không phải đồ ăn đang bốc cháy. Khi chảo hạ về vị trí, nguồn dầu bị hất lên không còn, lửa tự tắt.

Một số đầu bếp còn chủ động cho rượu nấu ăn vào chảo nóng, cồn bốc hơi và bén lửa, tạo cảnh lửa cao hơn. Đây là kỹ thuật riêng của từng món và từng bếp, có kiểm soát, với dụng cụ và không gian được thiết kế để chịu lửa. Bếp nhà hàng cũng có máy hút khói công suất lớn đặt ngay trên đầu, đưa khói và hơi nóng đi ra ngoài.

Hơi chảo: mùi khói thơm mà người ta tìm

"Hơi chảo" là cách nói dân dã, chỉ mùi thơm khói hơi cháy cạnh của món xào lửa lớn. Các tài liệu khoa học bếp thường giải thích mùi này đến từ vài nguồn cùng lúc: bề mặt chảo rất nóng làm thịt rau xém nhanh qua phản ứng Maillard và caramen hoá; dầu ở nhiệt độ cao bị phân huỷ một phần tạo khói có mùi riêng; và những hạt dầu bén lửa trên mặt đồ ăn để lại mùi khói nhẹ.

Thời gian tiếp xúc ngắn là yếu tố quan trọng. Đồ xào được tung liên tục, mỗi miếng chỉ chạm mặt chảo nóng trong khoảnh khắc rồi bay lên không khí, nguội đi một chút rồi rơi xuống lại. Nhờ vậy mặt ngoài xém mà bên trong không bị nhừ, rau còn giòn, thịt còn mềm. Đó là lý do người ta hay nói món xào lửa lớn phải ăn ngay khi vừa ra chảo.

Hơi chảo khó đạt được ở bếp gia đình vì bếp ga nhà có công suất thấp hơn nhiều, chảo nguội đi ngay khi đổ đồ ăn vào. Đây là chuyện của thiết bị và nghề, không phải người nấu ở nhà kém tay. Các trang ẩm thực có nhiều cách xào phù hợp với bếp nhà mà không cần lửa lớn.

Tung chảo: động tác nhìn dễ mà khó

Động tác tung chảo gồm hai nhịp nối nhau: đẩy chảo ra phía trước để đồ ăn trượt về mép xa, rồi giật nhẹ về phía mình và hơi hất lên để mép chảo cong đưa đồ ăn bay lên thành vòng cung, lật mặt và rơi về giữa lòng chảo. Phần lớn lực đến từ cổ tay và khuỷu tay, không phải từ việc nhấc cả chảo lên cao. Chảo xào kiểu nhà hàng có lòng sâu, thành cong đều chính là để đường bay của đồ ăn được trơn.

Tay kia của đầu bếp thường cầm muôi, vừa đảo vừa gạt đồ ăn, vừa múc gia vị từ những bát nhỏ bày sẵn cạnh bếp. Hai tay phối hợp như vậy liên tục trong một hai phút, kèm theo việc dùng gối hay chân đẩy cần điều chỉnh lửa ở một số kiểu bếp. Người xem chỉ thấy đồ ăn bay lên rồi rơi xuống, nhưng phía sau là cả một chuỗi động tác đã được luyện lâu.

Chảo nặng, lửa nóng và động tác lặp lại hàng trăm lần mỗi ca khiến nghề đầu bếp xào khá nặng nhọc với cổ tay và vai. Nhìn vào cảnh tung chảo, nhiều người chỉ thấy đẹp mắt; người hiểu nghề thì thấy thêm sức bền và kỷ luật của người đứng bếp sau mỗi đĩa xào ra quầy đúng nhịp, đều tay suốt cả buổi tối.

Vì sao cảnh lửa bùng trong chảo cuốn mắt

Lửa là thứ mắt người không rời được. Ngọn lửa chuyển động, sáng, đổi hình liên tục, luôn thu hút sự chú ý. Một ngọn lửa bùng bất ngờ trong khung hình là điểm nhấn tự nhiên.

Kiểm soát giữa nguy hiểm. Người xem cảm nhận được sự nguy hiểm của lửa, và thấy đầu bếp vẫn bình thản, cổ tay tung chảo đều nhịp. Sự đối lập giữa nguy hiểm và bình tĩnh làm cảnh thêm hấp dẫn.

Nhịp tung chảo. Đồ ăn bay lên thành vòng cung rồi rơi về đúng lòng chảo, lặp lại hàng chục lần. Nhịp đều và chính xác như một động tác thể thao.

Âm thanh dồn dập. Tiếng lửa phụt, tiếng xèo của đồ ăn chạm chảo, tiếng muôi gõ vào thành chảo, tiếng máy hút khói. Bếp nhà hàng giờ cao điểm có một bản hoà âm riêng.

Tốc độ. Một đĩa xào có khi chỉ mất một hai phút từ lúc đổ dầu đến lúc ra đĩa. Cảnh ngắn, gọn, rất hợp để xem lại nhiều lần.

Lửa trong chảo: lúc nào là kỹ thuật, lúc nào là sự cố

Không phải ngọn lửa nào trong chảo cũng giống nhau. Phân biệt để xem cho đúng và phản ứng cho đúng khi ở bếp nhà:

Tình huốngNhìn thấyÝ nghĩa
Tung chảo ở bếp nhà hàngLửa lướt qua, tắt sau một hai giây, chảo vẫn đang được tungKỹ thuật có kiểm soát
Cho rượu vào chảo nóngLửa bùng cao rồi lụi dần khi cồn cháy hếtKỹ thuật riêng của một số món
Chảo dầu bỏ quên trên bếpDầu bốc khói dày rồi tự bén lửa, lửa không tắtSự cố cháy chảo dầu
Đổ đồ ướt vào dầu quá nóngDầu bắn mạnh, có thể bén lửa ở mép bếpNguy cơ bỏng và cháy

Ranh giới quan trọng nhất là ngọn lửa có tự tắt không. Lửa kỹ thuật tắt trong vài giây; lửa sự cố thì không tắt, cần xử lý ngay theo đúng cách ở mục an toàn bên dưới.

Xem cảnh xào lửa lớn ở đâu

Cảnh xào lửa lớn dễ thấy nhất ở các quán cơm chiên, mì xào, hủ tiếu xào, các quán nhậu có món xào làm tại chỗ, nơi bếp đặt ngay mặt tiền để khách nhìn thấy. Buổi tối là giờ đông nhất, đầu bếp tung chảo liên tục, ánh lửa hắt lên tường, khói được máy hút kéo lên. Ở nhiều chợ đêm, các hàng mì xào, cơm chiên cũng có cảnh tương tự trên xe đẩy với bếp ga công nghiệp.

Ở nhà hàng có bếp mở, khách ngồi ở quầy có thể xem gần hơn, nhưng vẫn cách một tấm kính hoặc quầy chắn. Khu bếp phía trong là nơi làm việc, người ngoài không vào. Cảnh xem qua quầy đã đủ đẹp và an toàn.

Nếu đứng xem ở hàng xe đẩy vỉa hè, hãy đứng phía khách mua, không đứng sát bình ga hay ống dẫn ga, không chạm vào xe. Người bán đang làm việc với lửa lớn, mọi sự xao nhãng đều có thể gây tai nạn.

Quay cảnh lửa bùng cho đẹp mà không mạo hiểm

Lửa là chủ thể rất khó quay vì quá sáng và quá nhanh. Vài điều giúp clip rõ đẹp và giữ bạn ở ngoài vùng nguy hiểm:

  • Đứng xa, dùng zoom vừa phải. Không đưa điện thoại vào gần chảo để lấy cận lửa; khoảng cách vài bước và một chút zoom là đủ.
  • Giảm phơi sáng. Chạm vào vùng lửa trên màn hình rồi kéo giảm độ sáng để ngọn lửa không thành một mảng trắng.
  • Quay chậm khoảnh khắc lửa bùng. Vài giây quay chậm cho thấy ngọn lửa cuộn lên rồi tan, rất ấn tượng.
  • Giữ tiếng tự nhiên. Tiếng lửa và tiếng xèo là một nửa cảnh; nhạc nền chỉ nên rất nhỏ.
  • Xin phép đầu bếp, chủ quán. Hỏi trước khi quay, không bật đèn chiếu vào mắt đầu bếp, không yêu cầu họ "làm lửa to lên" để quay cho đẹp.
  • Không quay khi đang tự nấu với lửa lớn. Hai tay cần cho chảo và bếp, không phải cho điện thoại.

Vì sao không nên bắt chước ở bếp nhà, và làm gì khi cháy chảo

Bếp nhà không được thiết kế cho lửa bùng. Bếp ga gia đình, bếp ga mini, tủ bếp gỗ, máy hút mùi gia dụng, rèm cửa sổ gần bếp đều không chịu được ngọn lửa phụt cao. Bếp ga mini đặt trên bàn còn dễ đổ khi tung chảo mạnh.

Bếp từ không có lửa nhưng dầu vẫn có thể cháy. Dầu bị đun quá nóng trên bếp từ hay bếp điện vẫn có thể tự bốc cháy khi vượt quá ngưỡng. Đừng bỏ chảo dầu trên bếp rồi đi làm việc khác.

Cháy chảo dầu: tắt bếp, đậy vung. Nếu chảo dầu bốc cháy, tắt nguồn nhiệt, đậy kín bằng vung hoặc tấm chăn chống cháy, để nguyên trên bếp cho nguội. Tuyệt đối không dội nước: nước gặp dầu đang cháy hoá hơi tức khắc, hất dầu cháy văng ra khắp nơi. Không bê chảo đang cháy chạy đi.

Lửa lan ra ngoài chảo thì rời đi. Nếu lửa đã bén sang tủ bếp, máy hút mùi, rèm, hãy đưa mọi người ra ngoài và gọi 114. Bình chữa cháy chỉ dùng khi bạn đã biết cách và lửa còn nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

Lửa bùng trong chảo có làm món ăn bị cháy không?

Khi đầu bếp làm đúng, ngọn lửa chỉ lướt qua trong một hai giây ở phía trên đồ ăn, nên món không bị cháy mà chỉ có thêm mùi khói nhẹ. Nếu lửa táp quá lâu, món sẽ có vị khét. Kỹ năng nằm ở chỗ biết lúc nào cần tung, lúc nào cần hạ chảo.

Vì sao xào ở nhà khó có mùi hơi chảo như ngoài quán?

Bếp ga gia đình có công suất thấp hơn bếp nhà hàng nhiều, chảo bị nguội khi cho đồ ăn vào, nên đồ ăn tiết nước và bị om thay vì xém nhanh. Xào từng mẻ nhỏ, làm nóng chảo kỹ giúp cải thiện phần nào. Mẹo cụ thể bạn xem ở các trang ẩm thực.

Cảnh đầu bếp đổ rượu vào chảo tạo lửa có an toàn không?

Ở bếp chuyên nghiệp, với đầu bếp được đào tạo, máy hút khói và không gian chịu lửa, đây là kỹ thuật có kiểm soát. Ở bếp nhà, đổ rượu vào chảo nóng gần tủ gỗ, rèm vải là rủi ro thật. Nếu muốn dùng rượu cho món ăn, nhiều người tắt bếp trước khi cho rượu vào.

Chảo dầu bốc khói nhiều có phải sắp cháy không?

Dầu bốc khói dày là dấu hiệu đang quá nóng, có thể tiến tới tự bốc cháy nếu tiếp tục đun. Hạ lửa hoặc nhấc chảo khỏi bếp ngay. Dầu đã bốc khói mạnh cũng bắt đầu bị phân huỷ, mùi vị kém đi.

Quay cảnh xào lửa ở quán rồi đăng lên mạng có được không?

Nên hỏi chủ quán và đầu bếp trước, nhất là khi khuôn mặt họ hiện rõ. Không nêu tên quán khi chưa được đồng ý, và không cắt ghép làm như quán gặp sự cố cháy để câu người xem. Vướng mắc về quyền hình ảnh, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Trẻ em xem cảnh lửa trong chảo có nên giải thích gì không?

Nên nói rõ với trẻ rằng đây là việc của đầu bếp nghề, với bếp đặc biệt, và trẻ không được thử ở nhà. Có thể nhân dịp dạy trẻ ba điều: không đứng gần bếp đang nấu, không nghịch núm ga, và gặp lửa thì gọi người lớn chứ không tự dập.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138