HayLuon.comHay Luôn
Hành vi động vật thú vị

Đàn cò bay về tổ lúc chiều: vì sao cò ngủ chung một chỗ và cách ngắm từ xa

Chiều tà, từng tốp cò trắng nối nhau bay về lùm tre quen. Vì sao cò kiếm ăn tản mát mà ngủ tập trung, và cách ngắm đàn cò mà không làm chúng hoảng.

Long line of white egrets flying low over green rice paddies toward a dense bamboo grove at dusk in Hưng Yên, a farmer walking a dyke seen from behind

Cảnh đàn cò về tổ là lúc chiều muộn, hàng trăm con cò sau một ngày kiếm ăn tản mát trên đồng lần lượt bay về một chỗ ngủ chung, thường là lùm tre, rặng cây hoặc vườn cây quen thuộc. Chúng đến theo từng tốp nhỏ, lượn một vòng rồi sà xuống, tiếng kêu, tiếng vỗ cánh và tiếng cành tre kẽo kẹt vang khắp góc làng cho tới khi trời tối hẳn.

Mục từ này giải thích vì sao cò kiếm ăn riêng lẻ mà lại ngủ tập trung, phân biệt mấy loài hay gặp trong đàn, kể nhịp một ngày của cò từ sáng đến tối, rồi bàn cách ngắm và quay cảnh này mà không làm đàn hoảng bay, nhất là khi chúng đang làm tổ.

Nhịp một ngày của đàn cò

Sáng sớm, khi trời vừa rạng, cò rời chỗ ngủ theo từng nhóm, tản ra các cánh đồng, ao hồ, kênh rạch xung quanh, có khi bay khá xa. Ban ngày chúng kiếm ăn gần như riêng rẽ hoặc thành nhóm nhỏ: lội ruộng nước bắt cá con, tôm tép, ếch nhái, côn trùng. Nhìn một cánh đồng giữa trưa, bạn chỉ thấy những chấm trắng rải rác.

Chiều muộn, trước khi mặt trời lặn chừng một giờ, các chấm trắng ấy bắt đầu bay lên và đi cùng một hướng. Những tốp đầu tiên về chỗ ngủ, đậu lên ngọn tre cao, rồi tốp sau nối tốp trước. Có lúc trời kín những đường bay mảnh song song, cò vỗ cánh chậm, cổ co lại, chân duỗi ra sau.

Khi về tới nơi, đàn không yên ngay. Chúng chen chỗ, kêu khàn khàn, vỗ cánh đổi cành, có con bị đẩy ra phải bay vòng tìm chỗ khác. Mãi đến khi trời sẩm tối, cả rặng cây mới lắng xuống, chỉ còn tiếng xào xạc lác đác. Sáng hôm sau, vòng lặp lại bắt đầu.

Thời tiết làm nhịp này lệch đi ít nhiều. Những chiều có giông, đàn có thể về sớm và về dồn dập hơn; ngày gió lớn, đường bay thấp và lộn xộn hơn. Người ở gần vườn cò lâu năm thường đọc được trời qua giờ cò về, dù đó là kinh nghiệm dân gian chứ không phải dự báo, nên bạn chỉ nên coi là chuyện thú vị để nghe kể.

Vì sao cò kiếm ăn tản mát mà ngủ tập trung

An toàn trong số đông. Một rặng cây có hàng trăm con cò nghĩa là có hàng trăm cặp mắt và tai. Kẻ săn mồi khó lại gần mà không bị phát hiện, và nếu có, khả năng bị bắt của mỗi cá thể cũng thấp đi. Đây là cách giải thích phổ biến và được nhiều nhà nghiên cứu chim chấp nhận cho việc ngủ tập đoàn ở nhiều loài.

Chỗ ngủ tốt thì hiếm. Cò cần cây cao, cành đủ chắc, ít người qua lại, gần nguồn thức ăn. Những chỗ hội đủ điều kiện không nhiều, nên đàn dồn về đó. Một khi chỗ đã quen, cò quay lại nhiều năm liền nếu không bị phá.

Có thể là nơi trao đổi thông tin. Một giả thuyết được bàn từ lâu cho rằng nơi ngủ chung là "trạm thông tin": cò kiếm ăn kém ngày hôm trước có thể theo cò khác ra chỗ nhiều mồi vào sáng hôm sau. Giả thuyết này hấp dẫn nhưng khó kiểm chứng, nên bạn chỉ nên coi là một khả năng.

Mùa sinh sản thì thành vườn tổ. Vào mùa làm tổ, nơi ngủ chung trở thành nơi đẻ và nuôi con, gọi là vườn cò. Tổ làm bằng que khô đặt trên chạc cây, nhiều tổ sát nhau. Lúc này đàn nhạy cảm hơn hẳn với tiếng động và người lạ.

Mấy loài hay gặp trong một đàn cò ở đồng bằng

Người ta gọi chung là "cò", nhưng một đàn về tổ thường có vài loài khác nhau. Nhận ra được từng loài làm việc ngắm thú vị hơn nhiều.

LoàiNhận ra bằng gìHay kiếm ăn ở đâu
Cò trắngToàn thân trắng, mỏ đen, chân đen với bàn chân màu vàngRuộng nước, mép ao, bãi bùn
Cò ruồiNhỏ hơn, cổ ngắn hơn, mỏ vàng; mùa sinh sản đầu và lưng có lông màu vàng camHay theo trâu bò trên đồng cỏ, bắt côn trùng bị gia súc làm bay ra
Diệc xámTo hơn hẳn, lông xám, đứng im rất lâu bên mép nướcAo hồ, kênh rạch
Cò bợLông nâu sọc khi đậu, nhưng cánh trắng loá khi bay lênRuộng lúa, mương nhỏ
VạcThân chắc, cổ ngắn, thường hoạt động lúc chập tối và ban đêmAo hồ, ruộng nước, kiếm ăn khi cò đã về ngủ

Đặc điểm nhận dạng trong bảng là mô tả phổ thông để bạn làm quen. Màu lông có thể thay đổi theo mùa và tuổi, nên khi muốn chắc, bạn đối chiếu với sách nhận dạng chim của Việt Nam hoặc hỏi người có kinh nghiệm quan sát chim.

Một mẹo nhỏ khi ngắm lúc chiều: đừng chỉ nhìn rặng cây. Hãy nhìn cả những đường bay đến từ các hướng khác nhau, vì mỗi hướng thường là một vùng kiếm ăn riêng, và bạn sẽ thấy đàn cò thật ra là nhiều nhóm nhỏ hội về.

Cò ruồi theo trâu bò: một cảnh nhỏ đáng xem trong ngày

Trong lúc chờ đàn cò về tổ, bạn có thể bắt gặp một cảnh khác ngay trên đồng: vài con cò nhỏ mỏ vàng lẽo đẽo theo chân trâu, bò đang gặm cỏ. Đó là cò ruồi. Khi gia súc bước đi, côn trùng trong cỏ bị động bay lên, cò ruồi chỉ việc mổ. Có con còn đậu hẳn lên lưng trâu.

Mối quan hệ này thường được mô tả là cò được lợi rõ, còn gia súc thì gần như không mất gì. Nhiều người nói cò ruồi bắt ve cho trâu bò, nhưng quan sát cho thấy chúng chủ yếu bắt côn trùng bị khua lên từ cỏ, việc bắt ve trên lưng con vật ít hơn nhiều người nghĩ.

Ngày nay ở một số nơi, cò ruồi còn theo máy cày, máy gặt vì cùng một lý do: máy lật đất, cắt lúa, côn trùng chạy ra. Cảnh một đàn cò trắng bay sát sau chiếc máy gặt giữa mùa vàng là thứ người làm nông thấy quen mà người thành phố xem lại thấy lạ.

Ngắm và quay đàn cò về tổ mà không làm chúng hoảng

Đàn cò về tổ đẹp nhất khi chúng bình thản. Một tiếng động lớn có thể làm cả rặng cây bay lên, có con bỏ chỗ ngủ, mùa làm tổ còn có thể làm trứng, chim non rơi khỏi tổ.

  • Đứng xa, ở mép ruộng hay bờ đê nhìn về rặng cây, không đi vào dưới tán cây có tổ. Dưới đó vừa bẩn vừa làm đàn lo sợ.
  • Đến trước giờ cò về khoảng nửa giờ, chọn chỗ đứng, cố định máy rồi đứng yên. Đến muộn và đi lại tìm góc khi đàn đã đậu là cách nhanh nhất để làm đàn bay tán loạn.
  • Không vỗ tay, hò hét, ném đá hay bấm còi cho cò bay lên để có cảnh. Đó là quấy rối động vật hoang dã, và với vườn cò đang có tổ thì có thể gây hại thật.
  • Không bật đèn pin rọi vào rặng cây khi trời đã tối.
  • Flycam bay sát đàn chim có thể làm chúng hoảng và gây va chạm. Nếu muốn dùng, bạn tìm hiểu quy định bay hiện hành, hỏi cơ quan quản lý địa phương và giữ khoảng cách rất xa.
  • Nhiều vườn cò nằm trong đất của gia đình hoặc của làng. Xin phép chủ đất hoặc người trông coi trước khi vào khu vực, và tôn trọng nếu họ không đồng ý.

Muốn có cảnh đẹp, bạn quay ngược sáng lúc mặt trời sắp lặn, để những dáng cò thành bóng đen trên nền trời cam. Khung ngang rộng thấy cả đường bay thường gợi cảm xúc hơn cận một con.

Âm thanh và mùi của một vườn cò

Ai từng đến gần một vườn cò đều nhớ hai thứ ngoài hình ảnh: tiếng và mùi. Tiếng cò không êm như tiếng chim hót; đó là những tiếng kêu khàn, cục cằn, chồng lên nhau thành một lớp ồn ào lúc chiều về, kèm tiếng vỗ cánh và tiếng cành tre cọ nhau. Vào mùa nuôi con, có thêm tiếng chim non kêu đòi ăn rộn ràng từ các tổ.

Mùi đến từ phân chim tích tụ dưới tán cây. Lâu ngày, phân cò làm trắng cả lá và mặt đất bên dưới, có nơi cây bị yếu đi vì lớp phân dày. Đây là lý do người dân sống cạnh vườn cò vừa quý cò vừa có lúc phiền lòng, và cũng là lý do người đến ngắm nên đứng xa: vừa đỡ mùi, vừa không giẫm lên khu vực bên dưới tổ.

Nếu muốn ghi âm, bạn đặt điện thoại ở bờ ruộng hướng về rặng cây, quay một đoạn dài từ lúc tốp đầu tiên về đến khi trời tối. Nghe lại, bạn sẽ thấy âm thanh của vườn cò dâng lên, đạt đỉnh rồi lắng dần theo ánh sáng, một bản ghi đáng giữ không kém đoạn phim.

Phân chim có thể mang mầm bệnh, nên sau khi đi qua khu vực có nhiều phân, bạn rửa tay kỹ và giặt giày dép. Trẻ nhỏ đi cùng không nên bốc nhặt lông chim hay que tổ dưới đất.

Vì sao người Việt nhìn cảnh cò về mà thấy nao lòng

Con cò đi vào ca dao, lời ru của người Việt như hình ảnh của đồng quê, của người mẹ, người vợ tần tảo. Cảnh cò bay lả trên đồng lúa, cò về tổ lúc chiều gắn với giờ cơm, khói bếp, tiếng gọi con về. Với nhiều người, đó không chỉ là một cảnh thiên nhiên mà là một mảnh ký ức.

Về mặt thị giác, cảnh cò về có đủ những thứ khiến người ta dừng lại: ánh chiều ấm, màu trắng nổi trên nền xanh của tre lúa, những đường bay chuyển động chậm và có hướng, âm thanh dâng lên rồi lắng xuống theo ánh sáng. Nó có mở đầu, cao trào và kết thúc trong khoảng một giờ.

Và vì vườn cò chỉ tồn tại khi con người để yên cho cò, mỗi lần thấy đàn cò quay về một làng là thấy dấu hiệu của một cộng đồng biết giữ thiên nhiên quanh mình. Đó cũng là lý do người ngắm nên đi nhẹ, nói khẽ, để lần sau cò vẫn còn về.

Câu hỏi thường gặp

Đàn cò về tổ thường vào giờ nào?

Thường vào chiều muộn, bắt đầu khoảng một giờ trước khi mặt trời lặn và kéo dài tới lúc trời sẩm tối. Giờ cụ thể thay đổi theo mùa và theo từng nơi, nên bạn nên hỏi người dân quanh đó hoặc đến sớm quan sát vài hôm.

Vườn cò có phải lúc nào cũng có cò không?

Không hẳn. Số lượng cò thay đổi theo mùa, theo nguồn thức ăn và mùa sinh sản. Có nơi đông nhất vào mùa làm tổ, có nơi đông vào mùa nước. Một vườn cò bị quấy phá nhiều cũng có thể bị cò bỏ đi.

Đi vào sát vườn cò để chụp ảnh có sao không?

Không nên. Đi vào dưới tán cây có tổ làm đàn hoảng, mùa sinh sản có thể làm trứng và chim non rơi khỏi tổ. Bạn nên đứng ở bờ ruộng hay bờ đê nhìn sang, xin phép chủ đất nếu cần đi vào gần hơn.

Cò ruồi có thật sự bắt ve cho trâu bò không?

Cò ruồi chủ yếu bắt côn trùng bị trâu bò làm bay ra khỏi cỏ. Việc bắt ve trên lưng con vật có xảy ra nhưng ít hơn nhiều người nghĩ. Mối quan hệ này có lợi rõ cho cò, còn với gia súc thì gần như không đáng kể.

Có được dùng flycam quay đàn cò không?

Flycam bay gần đàn chim dễ làm chúng hoảng và có thể va chạm. Nếu muốn dùng, bạn cần tìm hiểu quy định bay hiện hành, hỏi cơ quan quản lý địa phương, giữ khoảng cách rất xa và không bay vào lúc đàn đang về tổ hay đang làm tổ.

Làm sao phân biệt cò trắng và cò ruồi khi ngắm từ xa?

Cò trắng thường thon, cổ dài, mỏ đen, chân đen với bàn chân vàng; cò ruồi nhỏ hơn, cổ ngắn hơn và mỏ vàng, mùa sinh sản có lông màu vàng cam ở đầu và lưng. Ống nhòm nhỏ giúp nhìn rõ hơn nhiều so với zoom điện thoại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138