Tâng cầu là kỹ năng giữ quả cầu bay lên rơi xuống liên tục bằng chân, đùi và đôi khi cả ngực, đầu, sao cho cầu không chạm đất. Đó là bước nền của môn đá cầu, nhưng tự nó đã là một màn trình diễn: một người đứng gần như tại chỗ, quả cầu nảy đều như có sợi dây vô hình kéo lên kéo xuống, nhịp chân nhẹ và đều đến mức nhìn lâu thấy thư giãn.
Mục từ này giải thích các kiểu chạm cầu phổ biến, vì sao cảnh tâng cầu ở công viên hay sân trường dễ hút người đứng xem, tập từ con số không theo thứ tự nào để đỡ nản, chọn quả cầu và chỗ tập ra sao cho an toàn, và nếu muốn quay lại một đoạn tâng cầu thì làm thế nào cho đẹp mà không phiền ai.
Tâng cầu là gì và khác đá cầu thi đấu ở đâu
Quả cầu quen thuộc của người Việt gồm một chùm lông (lông gà, lông vịt hoặc lông nhựa) cắm vào đế tròn làm từ nhiều lớp cao su hoặc nhựa xếp chồng. Phần đế nặng, phần lông nhẹ và cản gió, nên khi bị đá lên, quả cầu luôn tự quay đầu đế xuống dưới trước khi rơi. Chính tính chất tự lật này khiến cầu dễ đoán đường rơi hơn một quả bóng, và người tập có thể giữ nhịp rất lâu nếu chạm đúng vào đế.
Tâng cầu là việc một người hoặc một nhóm nhỏ đứng thành vòng, chuyền cầu cho nhau hoặc tự giữ cầu bay, không có lưới, không tính điểm. Đá cầu thi đấu thì có sân, có lưới, có luật về số lần chạm, về vị trí phát cầu, có đấu đơn, đấu đôi và đấu đội. Mọi kỹ thuật thi đấu như phát cầu, đỡ, chuyền, tấn công bằng má ngoài hay đá ngược đều xây trên khả năng tâng cầu ổn định.
Nói cách khác, tâng cầu là phần “bảng chữ cái” của môn đá cầu. Rất nhiều người cả đời không bao giờ ra sân thi đấu, nhưng vẫn giữ thói quen tâng cầu buổi sáng với bạn bè trong khu phố như một cách vận động nhẹ, vui và rẻ. Đây cũng là lý do bạn bắt gặp vòng tròn tâng cầu ở rất nhiều nơi: sân đình, vỉa hè rộng, bãi đất trống sau trường học, công viên ven hồ.
Vì sao một người tâng cầu giỏi khiến người qua đường dừng lại xem
Nhịp đều như nhạc. Tiếng đế cầu chạm vào lòng bàn chân phát ra những tiếng “bộp” đều đặn. Khi người tâng giữ được nhịp, mắt và tai người xem cùng nhận một chuỗi lặp lại dễ đoán, giống như nghe một nhịp trống chậm. Nhiều người thấy kiểu lặp lại có trật tự này dễ chịu và khó rời mắt.
Cảm giác “gần như không thể”. Quả cầu rất nhẹ, gió thổi là lệch, vậy mà người tâng giỏi vẫn đón được ở đủ độ cao, đủ góc. Khoảng cách giữa cái người xem nghĩ là khó và cái người tâng làm trông có vẻ dễ chính là chỗ tạo ra sự thích thú.
Chuyển động toàn thân mà vẫn gọn. Một cú tâng đẹp không chỉ là bàn chân. Đầu gối hơi chùng, hông xoay nhẹ, hai tay mở ra giữ thăng bằng, mắt luôn dõi theo quả cầu. Người xem cảm nhận được sự phối hợp đó dù không gọi được tên.
Biến tấu bất ngờ. Đang tâng bằng lòng bàn chân, người chơi đổi sang đùi, rồi bất chợt đá gót ra sau lưng và quay người đón lại. Mỗi lần đổi kiểu là một lần người xem nín thở chờ xem cầu có rơi không.
Tính cộng đồng. Vòng tâng cầu buổi sáng thường có người già, người trẻ, có người giỏi kèm người mới. Cảnh mọi người chuyền qua lại, cười khi cầu rơi, nhặt lên chơi tiếp mang lại cảm giác đời thường ấm áp mà người xa quê hay nhắc lại.
Các kiểu chạm cầu cơ bản và lỗi người mới hay mắc
Mỗi kiểu chạm dùng một vùng khác nhau của cơ thể. Bảng dưới xếp từ dễ tới khó theo kinh nghiệm phổ biến của người tập phong trào; mỗi người có thể thấy thứ tự hơi khác tuỳ thể hình.
| Kiểu chạm | Vùng tiếp xúc | Cách làm ngắn gọn | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
| Lòng bàn chân (má trong) | Mặt trong bàn chân, gần mắt cá | Gập gối, xoay bàn chân cho lòng bàn chân ngửa lên, đón cầu ngang đầu gối | Đá quá mạnh, cầu bay lệch ra trước mặt |
| Đùi | Mặt trên đùi, gần đầu gối | Nâng đùi lên ngang hông, để cầu chạm và nảy nhẹ lên | Nâng đùi quá cao, cầu bật vào mặt |
| Mu bàn chân | Phần dây giày phía trên | Duỗi cổ chân, đón cầu thấp gần mặt đất | Mũi chân hướng lên khiến cầu bay ra sau |
| Má ngoài | Cạnh ngoài bàn chân | Nâng chân sang bên, xoay cổ chân để mặt ngoài hướng lên | Mất thăng bằng vì chân trụ quá thẳng |
| Gót (đá ngược) | Đế giày phần gót | Ngoái đầu nhìn cầu, co chân ra sau, đá cầu vòng qua vai lên phía trước | Không nhìn cầu, đá trượt vào lông |
Người mới nên ở lâu với lòng bàn chân cho tới khi giữ được vài chục lần liên tục mà không phải chạy theo cầu. Khi đó các kiểu khác học nhanh hơn nhiều, vì cảm giác lực và độ cao đã có sẵn trong chân.
Một mẹo nhỏ được nhiều người dạy: luôn đá vào đế cầu chứ không vào lông. Đá vào lông thì cầu lộn nhào, rơi không đoán được và lông mau gãy.
Tập từ quả đầu tiên: thứ tự đỡ nản
Tâng cầu khó ở chỗ quả cầu nhẹ và nhỏ, ai mới tập cũng thấy cầu “chạy” khỏi chân. Đi theo các bước sau, mỗi bước chỉ chuyển tiếp khi bước trước đã thấy ổn.
- Cầm cầu bằng tay, thả rơi từ ngang ngực xuống và chỉ đá một lần bằng lòng bàn chân, rồi bắt lại bằng tay. Mục tiêu là cầu bay thẳng lên ngang mặt, không lệch trái phải.
- Đá một lần, để cầu rơi, đá lần thứ hai rồi bắt. Tăng dần lên ba, bốn lần. Đếm thành tiếng giúp giữ nhịp và biết mình tiến bộ, không cần so với ai.
- Tập đổi chân: một lần chân phải, một lần chân trái. Chân không thuận thường vụng hơn nhiều, nhưng nếu chỉ tâng một chân thì sau này rất khó chuyền trong vòng.
- Thêm đùi: cầu rơi cao thì đỡ bằng đùi cho nảy lên thấp, rồi chuyển xuống lòng bàn chân. Kiểu phối hợp đùi rồi chân là cách hãm cầu khi cầu bay quá cao.
- Tập với một người bạn đứng cách khoảng hai, ba bước chân: chuyền qua lại, mỗi người được chạm một hoặc hai lần. Lúc này bạn học cách đón cầu từ hướng khác mình.
- Vào vòng tròn đông người. Ở đây quan trọng nhất là chuyền cầu vừa tầm cho người khác, không đá mạnh để “làm khó”, không cướp cầu của người đứng gần hơn.
Mỗi buổi tập mười lăm, hai mươi phút là đủ cho người mới. Tập quá lâu một chân dễ mỏi háng, mỏi cổ chân vì động tác xoay bàn chân lặp lại nhiều lần.
Chọn quả cầu, giày và chỗ tập an toàn
Tâng cầu là môn nhẹ, nhưng vẫn có những va chạm và chấn thương nhỏ nếu chủ quan. Vài điểm nên để ý:
- Quả cầu: người mới nên chọn quả có đế hơi nặng, lông thẳng và đều. Quả quá nhẹ bay chậm nhưng dễ trôi theo gió; quả lông gãy, lông lệch sẽ rơi xoay vòng khó đón.
- Giày: giày đế mỏng, mặt trong phẳng giúp cảm nhận cầu tốt hơn. Dép lê và giày cao gót không phù hợp: dễ trượt, dễ lật cổ chân khi xoay người.
- Mặt sân: chỗ bằng phẳng, không đá dăm, không vũng nước. Tránh vỉa hè sát lòng đường, vì khi cầu bay ra đường người ta có thói quen lao theo mà không nhìn xe.
- Khoảng trống: vòng tâng cầu nên cách xa người đi bộ, xe đẩy em bé, người già đi tập. Một cú đá gót mạnh có thể trúng người phía sau mà bạn không thấy.
- Khởi động: xoay cổ chân, xoay gối, xoay hông, kéo giãn nhẹ mặt trong đùi. Kiểu chạm bằng lòng bàn chân dùng nhiều nhóm cơ mặt trong đùi, khởi động sơ sài là dễ căng cơ.
- Biết dừng: đau nhói ở gối, háng, cổ chân thì dừng hẳn buổi đó. Đau kéo dài vài ngày nên đi khám, đừng cố tâng tiếp cho “quen”.
Với trẻ nhỏ, cầu nhựa nhẹ và mềm an toàn hơn cầu đế cao su dày, và nên có người lớn để mắt khi trẻ tâng gần đường hay gần bậc thềm.
Quay một đoạn tâng cầu cho đẹp mà không làm phiền ai
Cảnh tâng cầu lên hình đẹp nhất khi máy đặt thấp, ngang đầu gối, hơi chếch về phía trước người tâng. Từ góc này quả cầu hiện rõ trên nền trời hoặc tán cây, độ cao bay lên được phóng đại một chút, và bàn chân nằm trọn trong khung. Ánh sáng sáng sớm hoặc chiều muộn làm lông cầu sáng lên viền, nhìn rất có hồn.
Nếu muốn khoe nhịp, quay liền một đoạn dài, không cắt. Nếu muốn khoe một cú đá gót hay một pha chuyển kiểu, quay chậm sẽ giúp người xem thấy rõ chân đổi tư thế thế nào. Đừng zoom liên tục, đừng chạy theo cầu: máy đứng yên, người tâng chuyển động, hình mới gọn.
Khi quay vòng tâng cầu công cộng có người lạ, nên hỏi trước một câu. Nhiều người vui vẻ đồng ý, nhưng cũng có người không muốn mặt mình xuất hiện. Quay từ phía sau, quay chỉ đôi chân, hoặc đứng xa để không ai nhận ra mặt là những cách vẫn có hình đẹp mà vẫn tôn trọng người khác. Với trẻ em, phải hỏi cha mẹ trước khi quay và trước khi đăng.
Âm thanh cũng là một nửa sức hút. Tiếng đế cầu chạm chân, tiếng chim sáng sớm, tiếng cười khi cầu rơi làm đoạn phim sống động hơn nhiều so với một bản nhạc chèn sẵn. Nếu quay bằng điện thoại, đứng gần hơn một chút và tránh hướng gió thổi thẳng vào máy để tiếng không bị ù.
Cuối cùng, đừng biến buổi tâng cầu thành chỗ dàn dựng để có clip: bảo người khác đá lại năm lần cho đẹp, chen vào giữa vòng để tìm góc. Thứ làm cảnh tâng cầu đáng xem chính là sự tự nhiên của nó.
Câu hỏi thường gặp
Tâng cầu có giúp giảm cân không?
Tâng cầu là vận động nhẹ đến vừa, giúp người ít vận động cử động nhiều hơn, ra mồ hôi và vui hơn so với đi bộ một mình. Mức tiêu hao năng lượng tuỳ cường độ và thời gian, nên chỉ coi đây là một phần của lối sống năng động, không phải cách giảm cân nhanh.
Người lớn tuổi có tâng cầu được không?
Rất nhiều người lớn tuổi tâng cầu hằng ngày. Nên bắt đầu chậm, chỉ dùng lòng bàn chân và đùi, tránh đá gót, đá má ngoài cần xoay người mạnh. Người có bệnh tim mạch, khớp gối, khớp háng hoặc từng ngã nên hỏi bác sĩ trước khi tập đều.
Cầu lông gà và cầu nhựa khác nhau thế nào khi tâng?
Cầu lông gà bay đẹp, rơi chậm và đều, nhưng lông dễ gãy và nhạy với gió. Cầu nhựa bền, rẻ, hợp cho trẻ em và người mới, nhưng thường rơi nhanh hơn và cảm giác chạm chân hơi cứng. Thử cả hai rồi chọn loại hợp tay chân mình.
Tâng cầu bị đau mặt trong đùi là sao?
Kiểu tâng bằng lòng bàn chân bắt cơ mặt trong đùi làm việc nhiều, nên người mới dễ mỏi hoặc căng ở vùng này. Thường do khởi động sơ sài hoặc tập quá lâu. Nghỉ, giảm thời gian tập; đau nhói hoặc kéo dài nhiều ngày thì nên đi khám.
Có nên tâng cầu trên vỉa hè không?
Chỉ nên tâng ở vỉa hè thật rộng, cách xa lòng đường, không cản lối người đi bộ. Rủi ro lớn nhất là cầu bay ra đường và người tâng lao theo theo phản xạ. Công viên, sân trường, sân nhà văn hoá là chỗ an toàn hơn nhiều.
Tâng được bao nhiêu quả thì coi là giỏi?
Không có con số chuẩn, và cũng không cần so với ai. Với người mới, giữ được mười quả liền bằng hai chân xen kẽ đã là một mốc vui. Quan trọng hơn con số là nhịp đều, đổi chân được và chuyền được cho người khác vừa tầm.