Tung hứng ba bóng kiểu thác nước là kiểu tung hứng cơ bản nhất: ba quả bóng lần lượt được tung chéo từ tay này sang tay kia, mỗi lúc chỉ có một tay đang tung và luôn có một quả bóng đang bay trên không. Nhìn từ phía trước, đường bay của các quả bóng vẽ thành hình số tám nằm ngang, đều đặn như dòng nước đổ.
Đây là kỹ năng mà gần như ai cũng tập được, chỉ cần kiên nhẫn và một góc phòng. Mục từ này giải thích vì sao ba quả bóng không va vào nhau, vì sao người xem thấy cảnh tung hứng dễ chịu, các bước tập từ một bóng lên ba bóng, chọn bóng thế nào, và những kiểu tung hứng tiếp theo khi bạn đã thạo.
Vì sao ba quả bóng không đâm vào nhau
Bí mật của kiểu thác nước nằm ở nhịp và đường bay. Mỗi quả bóng được tung từ phía trong của bàn tay, bay chéo qua trước mặt, và được bắt ở phía ngoài của bàn tay bên kia. Sau đó tay đưa bóng vòng vào trong để tung tiếp. Vì bóng tung từ trái sang phải và bóng tung từ phải sang trái đi trên hai đường chéo, chúng giao nhau ở giữa nhưng không cùng lúc, nên không va nhau.
Về nhịp, người tung tung quả bóng tiếp theo khi quả trước vừa lên tới đỉnh. Nhờ vậy, hai quả bóng không bao giờ cùng ở một vị trí, và mỗi tay có đủ thời gian để bắt rồi tung. Đỉnh bay thường ngang tầm mắt hoặc cao hơn một chút; tung thấp quá thì vội, tung cao quá thì khó kiểm soát.
Kiểu thác nước dùng cho số bóng lẻ, như ba hoặc năm bóng. Với số bóng chẵn như bốn, người ta thường dùng kiểu đài phun nước: mỗi tay tung và bắt bóng của riêng mình, hai tay lệch nhịp nhau, bóng không bay chéo. Sự khác nhau này đến từ chính cách chia nhịp giữa hai tay, và các nhà toán học từng xây dựng cả một hệ ký hiệu để mô tả các kiểu tung hứng, cho thấy kỹ năng tưởng giản dị này có cấu trúc khá chặt chẽ.
Vì sao người ta xem tung hứng mãi không chán
Hình học chuyển động. Ba quả bóng vẽ một hình lặp lại chính xác. Mắt người thích những hình mẫu đều đặn, và tung hứng là một hình mẫu đang chuyển động.
Tay bận mà người thư thái. Người tung hứng giỏi giữ thân trên yên, vai thả lỏng, mắt nhìn vào đỉnh đường bay chứ không nhìn tay. Sự đối lập giữa đôi tay bận rộn và dáng người bình thản rất dễ chịu.
Nguy cơ rơi luôn treo lơ lửng. Người xem biết chỉ cần lệch một chút là bóng rơi. Mỗi giây trôi qua mà bóng chưa rơi là một giây hồi hộp nhẹ, đủ để giữ sự chú ý.
Có thể biến hoá vô hạn. Từ ba bóng thác nước, người tung có thể đổi sang tung một bóng sau lưng, tung cao một quả, đổi chiều, chuyền bóng cho người khác. Mỗi biến tấu là một bất ngờ nhỏ.
Âm thanh êm. Bóng vải rơi vào lòng bàn tay chỉ tạo tiếng “bộp” khẽ, đều đặn. Khác với nhiều kỹ năng ồn ào, tung hứng có thể xem trong yên lặng, nghe nhịp tay như nghe nhịp tim chậm rãi, và chính điều đó làm nhiều người thấy dễ chịu khi xem lâu.
Gợi nhớ rạp xiếc. Với nhiều người Việt, tung hứng gắn với ký ức đi xem xiếc thời nhỏ, tiếng nhạc, ánh đèn, chú hề. Xem một người tung hứng ngoài công viên đem lại cảm giác thân quen ấy.
Tập từ một bóng lên ba bóng
Hầu hết người mới thất bại vì cầm ngay ba bóng và tung loạn. Chia nhỏ quá trình, mỗi bước chỉ chuyển sang bước sau khi bước trước đã đều:
- Một bóng: tung một quả từ tay phải sang tay trái theo đường vòng cung, đỉnh ngang tầm mắt, rồi tung ngược lại. Mắt nhìn vào đỉnh, không nhìn tay. Làm cho tới khi bóng luôn rơi đúng vào tay mà tay gần như không phải với.
- Hai bóng, một lần trao đổi: mỗi tay cầm một quả. Tung quả bên phải; khi nó lên tới đỉnh thì tung quả bên trái chéo bên dưới nó. Bắt quả thứ nhất bằng tay trái, quả thứ hai bằng tay phải. Dừng. Lặp lại thật nhiều lần, bắt đầu bằng cả hai tay.
- Ba bóng, một vòng: tay thuận cầm hai quả, tay kia cầm một. Tung quả phía trước của tay thuận; khi nó lên đỉnh, tung quả của tay kia; khi quả thứ hai lên đỉnh, tung quả còn lại của tay thuận. Bắt hết ba quả rồi dừng.
- Nối vòng: sau ba lần tung, tiếp tục tung lần thứ tư, thứ năm thay vì dừng. Đếm số lần tung, mỗi buổi cố gắng thêm một hai lần.
- Giữ nhịp: khi đã duy trì được vài chục lần, chú ý đỉnh bay đều nhau, tay không đưa ra trước dần. Nhiều người có xu hướng “đi theo bóng” về phía trước; đứng sát tường hoặc trước giường giúp sửa lỗi này.
Một mẹo được nhiều người áp dụng: đứng trước giường hoặc ghế sofa để bóng rơi lên đó, đỡ phải cúi nhặt hàng trăm lần, vừa đỡ mỏi lưng vừa tập được lâu hơn.
Chọn bóng tập và những vật không nên tung
Bóng tập ảnh hưởng nhiều tới tốc độ tiến bộ. Bóng tốt cho người mới là bóng rơi xuống thì nằm yên, không nảy, không lăn.
| Loại | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|
| Túi vải nhồi hạt hoặc gạo | Không nảy, dễ bắt, dễ tự làm ở nhà | Có thể rách nếu vải mỏng, nên khâu hai lớp |
| Bóng tung hứng chuyên dụng mềm | Kích thước, trọng lượng đều nhau | Cần mua, không phải nơi nào cũng có |
| Bóng tennis | Dễ kiếm | Nảy và lăn xa, hơi nhẹ |
| Quả cam, quả quýt | Vui khi tập trong bếp | Dập, hỏng; không đều nhau |
| Dao, vật sắc, đuốc lửa | Chỉ dành cho người biểu diễn chuyên nghiệp có huấn luyện | Không bao giờ dùng khi tự tập |
Ba quả bóng nên giống nhau về cỡ và trọng lượng. Bóng lệch nhau làm tay phải điều chỉnh lực mỗi lần, rất khó giữ nhịp.
Tự làm bóng vải cùng con là hoạt động thủ công thú vị: cắt vải, khâu thành túi nhỏ, đổ hạt đậu hay gạo vào, khâu kín. Với trẻ nhỏ, chú ý khâu thật chắc để hạt không rơi ra và trẻ không cho vào miệng.
Tung hứng trong rạp xiếc và trên phố
Tung hứng là một trong những tiết mục lâu đời nhất của nghệ thuật xiếc. Nghệ sĩ xiếc tung bóng, tung chùy, tung vòng, tung đĩa, có khi vừa tung vừa giữ thăng bằng trên dây hay trên xe đạp một bánh. Đằng sau vài phút trên sân khấu là nhiều năm tập luyện mỗi ngày, cùng với những người huấn luyện theo dõi sát từng chi tiết.
Ngoài rạp xiếc, tung hứng xuất hiện ở các phố đi bộ, lễ hội, ngày hội thiếu nhi, nơi người biểu diễn đường phố dùng nó để thu hút khán giả. Không ít người đến với tung hứng sau một lần dừng chân xem như thế, về nhà lấy ba quả cam ra thử và rồi mê luôn.
Nếu muốn quay một màn tung hứng, đặt máy ngang tầm ngực người tung, nhìn thẳng từ phía trước, đủ xa để thấy trọn đỉnh đường bay. Góc này cho thấy rõ hình số tám nằm ngang. Quay chậm làm nổi bật khoảnh khắc bóng giao nhau ở giữa. Khi quay người biểu diễn đường phố, nên xin phép và tôn trọng cách họ muốn được ghi hình; nếu họ có hộp nhận ủng hộ, một chút góp tay cũng là cách cảm ơn.
Lợi ích hay được nói và chỗ cần nói cho đúng
Tung hứng thường được giới thiệu là giúp phối hợp tay và mắt, rèn sự tập trung và kiên nhẫn. Đó là những điều hợp lẽ thường: kỹ năng bắt hai tay và mắt làm việc nhịp nhàng liên tục, và để thạo bạn phải chấp nhận thất bại hàng trăm lần. Từng có những nghiên cứu khoa học chú ý tới việc học tung hứng và những thay đổi ở não người học, nhưng diễn giải các kết quả đó cần thận trọng; bạn không nên coi tung hứng là phương pháp chữa bệnh hay tăng trí thông minh.
Một lợi ích rõ ràng hơn là tâm lý: tung hứng cho bạn trải nghiệm học một kỹ năng mới từ con số không, thấy tiến bộ qua từng ngày. Nhiều người dùng vài phút tung hứng như khoảng nghỉ giữa giờ làm việc, rời mắt khỏi màn hình, đứng dậy cử động.
Về an toàn, tung hứng với bóng mềm gần như không có rủi ro, chỉ cần chú ý không tập gần đồ dễ vỡ, quạt trần, đèn treo, và không đứng trên bậc cao khi cúi nhặt bóng. Mỏi vai, mỏi cổ tay khi tập lâu là bình thường; nghỉ và xoay khớp nhẹ nhàng là đủ.
Khi đã thạo ba bóng: những kiểu tiếp theo
Thác nước ba bóng là cánh cửa vào rất nhiều kiểu tung hứng khác. Dưới đây là những kiểu thường được tập tiếp, xếp đại khái từ dễ tới khó:
- Thác nước ngược: tung bóng từ phía ngoài vào trong thay vì từ trong ra ngoài, đường bay vẫn hình số tám nhưng ngược chiều.
- Tung cao một quả: trong lúc tung đều, thỉnh thoảng tung một quả cao gấp đôi rồi bắt lại vào nhịp.
- Kiểu vòng tròn: một tay luôn tung cao, tay kia chuyền ngang bóng sang, các quả bóng chạy thành vòng tròn.
- Hai bóng một tay: mỗi tay tung hai quả theo vòng nhỏ, là nền của kiểu đài phun nước bốn bóng.
- Tung hứng hai người: hai người đứng đối diện, chuyền bóng qua lại theo nhịp, rất vui khi tập cùng bạn bè, người thân.
Năm bóng trở lên, tung chùy, tung vòng là những cấp độ đòi hỏi hàng tháng, hàng năm luyện tập. Các màn tung vật sắc hay vật có lửa thuộc về người biểu diễn chuyên nghiệp có huấn luyện và biện pháp an toàn, không phải thứ để thử sau khi xem một đoạn phim.
Câu hỏi thường gặp
Mất bao lâu để tung hứng được ba bóng?
Tuỳ mỗi người. Có người vài buổi đã nối được vài vòng, có người cần vài tuần. Tập ngắn mỗi ngày mười lăm phút thường hiệu quả hơn tập một buổi dài cuối tuần, vì tay và mắt cần thời gian để quen nhịp.
Vì sao bóng cứ bay ra phía trước?
Thường do tung bóng hơi đẩy về trước thay vì tung thẳng lên theo đường chéo, khiến bạn phải bước theo. Đứng trước một bức tường hoặc giường, tập tung chậm với hai bóng, chú ý đỉnh bay nằm trong mặt phẳng trước mặt mình.
Trẻ mấy tuổi tập tung hứng được?
Trẻ có thể bắt đầu bằng việc tung và bắt một túi vải từ khá sớm. Tung hứng ba bóng đòi hỏi phối hợp tốt hơn, nhiều trẻ tiểu học đã làm được. Cứ cho trẻ tiến theo nhịp riêng và dùng bóng vải mềm.
Có nên nhìn tay khi tung hứng không?
Không nên. Người tung hứng nhìn vào vùng đỉnh đường bay, thấy các quả bóng bằng tầm nhìn bao quát. Nhìn tay khiến bạn mất dấu bóng đang bay và phản ứng chậm. Ban đầu khó, nhưng sẽ quen dần khi tập.
Tự làm bóng tung hứng thế nào?
Cách đơn giản là dùng ba chiếc tất cũ hoặc túi vải nhỏ, đổ vào một lượng gạo hay hạt đậu bằng nhau, buộc chặt hoặc khâu kín. Bóng vừa lòng bàn tay, không quá nặng, và ba quả cần giống nhau về trọng lượng.
Tung hứng có giúp bớt căng thẳng không?
Nhiều người cảm thấy thư giãn khi tập trung vào nhịp tung đều, vì nó kéo sự chú ý ra khỏi công việc. Đây là cảm nhận cá nhân, không phải phương pháp điều trị; nếu căng thẳng kéo dài ảnh hưởng tới sinh hoạt, bạn nên tìm tới người có chuyên môn.