HayLuon.comHay Luôn
Xem lành mạnh cho cả nhà

Xem clip cùng con mà không chỉ ngồi cạnh: dừng hình, hỏi lại và nối sang đời thật

Ngồi cạnh con khi con xem clip chưa phải là xem cùng. Cách dừng hình đúng lúc, câu hỏi hợp từng tuổi và việc nhỏ sau khi tắt máy để clip thành bài học.

Father and young daughter sitting cross-legged on a woven mat in a Hue living room, father pointing at a paused tablet with a blank screen, both seen from behind, warm lamp light

Xem clip cùng con nghĩa là bạn và con cùng để ý một thứ, nói về nó, và mang nó ra khỏi màn hình — không phải hai người ngồi cạnh nhau mỗi người một suy nghĩ. Ngồi cạnh mà tay vẫn lướt điện thoại riêng thì với trẻ, bạn chỉ là người giữ máy.

Xem cùng không đòi hỏi bạn phải là giáo viên hay biết nhiều về nội dung clip. Nó cần ba việc nhỏ: dừng hình đúng lúc, hỏi những câu con trả lời được, và nối điều vừa xem sang một việc ngoài đời. Bài này đi qua từng việc, kèm câu hỏi mẫu cho từng lứa tuổi và cách xử lý khi gặp cảnh không như ý giữa chừng.

Ngồi cạnh và xem cùng khác nhau ở đâu

Khi bạn chỉ ngồi cạnh, trẻ tiếp nhận clip một chiều: hình chạy, tiếng phát, con nhìn. Khi bạn xem cùng, clip trở thành chất liệu cho cuộc nói chuyện. Con nghe bạn gọi tên con vật, đoán xem nhân vật sắp làm gì, hỏi lại khi không hiểu. Những lượt qua lại đó, dù chỉ vài câu, giúp trẻ nhỏ học từ và giúp trẻ lớn tập nghĩ về điều mình xem.

Xem cùng còn cho bạn biết con thực sự thích gì, sợ gì, hiểu đến đâu. Một đứa năm tuổi cười to ở cảnh nhân vật ngã có thể chỉ thích tiếng động, cũng có thể nghĩ ngã là chuyện vui. Bạn chỉ biết khi hỏi. Thông tin đó giúp bạn chọn clip lần sau tốt hơn bất kỳ bảng gợi ý nào.

Cuối cùng, xem cùng gửi cho con một thông điệp: xem clip là việc cả nhà làm có chủ đích, không phải thứ để con im lặng. Trẻ quen được xem cùng thường dễ chấp nhận khi bạn nói hôm nay xem hai clip thôi, vì cuộc xem có đầu, có cuối, có người lớn dẫn dắt.

Với trẻ còn đang học nói, xem cùng còn là cách mở rộng vốn từ rất tự nhiên. Bạn không cần dạy chữ; chỉ cần gọi tên những gì cả hai cùng thấy, nói thêm một chút về nó, và chờ con đáp. Con chó trong clip thành "con chó đốm đang chạy ra bờ ao", một câu dài hơn mà con nghe được trong khung cảnh con đang chú ý. Lặp lại kiểu đó qua nhiều buổi, con nghe được nhiều câu mới hơn hẳn so với xem một mình.

Dừng hình đúng lúc: ba thời điểm đáng bấm nút

Trước một tình huống. Khi nhân vật sắp quyết định điều gì, dừng lại hỏi con đoán xem sẽ ra sao. Trẻ được đoán sẽ chú ý hơn ở đoạn tiếp theo để xem mình đúng hay sai, và học được rằng câu chuyện có nguyên nhân, kết quả.

Khi có từ hay cảnh lạ. Một từ mới, một con vật lạ, một dụng cụ con chưa thấy bao giờ. Dừng lại vài giây gọi tên, giải thích ngắn. Với trẻ nhỏ, một từ mới mỗi clip là đủ, đừng biến buổi xem thành buổi học.

Khi con có phản ứng mạnh. Con cười to, nhíu mày, che mắt, quay đi. Dừng lại hỏi con thấy thế nào. Đây là lúc bạn biết được nhiều nhất về con, và cũng là lúc trẻ học gọi tên cảm xúc của mình.

Đừng dừng quá nhiều. Ba bốn lần trong một clip mười phút là vừa. Dừng liên tục khiến trẻ bực vì không được xem, và cuộc xem cùng biến thành cuộc tra hỏi. Có những clip cứ để chạy trọn, nói chuyện sau cũng được.

Câu hỏi gợi mở theo từng lứa tuổi

Câu hỏi tốt là câu con trả lời được bằng chính hiểu biết của mình, không có đáp án đúng sai để chấm. Bảng dưới là gợi ý để bạn chỉnh theo con:

Lứa tuổiCâu hỏi trong lúc xemCâu hỏi sau khi xem
2–3 tuổiCon gì đây? Nó đang làm gì? Nó kêu thế nào?Con thích con vật nào nhất? Mình bắt chước tiếng nó nhé?
4–5 tuổiCon đoán bạn ấy sẽ làm gì tiếp? Bạn ấy đang vui hay buồn?Nếu con là bạn ấy thì con làm gì? Đoạn nào con thích nhất?
6–9 tuổiVì sao bạn ấy làm vậy? Cái này hoạt động thế nào?Mình có làm thử được không, cần những gì, có gì nguy hiểm không?
10–12 tuổiNgười quay clip muốn mình nghĩ gì? Đoạn này có thật không?Con có đồng ý với người trong clip không? Nếu con làm clip này con sẽ đổi gì?

Tránh những câu kiểu kiểm tra bài như "con nhớ có mấy con vật không" rồi khen chê theo số đúng. Mục đích là nói chuyện, không phải chấm con. Nếu con không muốn trả lời, cứ để đó, lần sau hỏi lại.

Gặp cảnh không như ý giữa chừng thì xử lý thế nào

Dù đã xem thử trước, đôi khi clip vẫn có một đoạn bạn không muốn con thấy: một cảnh đáng sợ, một câu thoại thô, một quảng cáo chen vào. Phản ứng bình tĩnh quan trọng hơn tốc độ bấm nút. Giật máy hoặc hốt hoảng tắt ngay khiến trẻ chú ý vào đoạn đó nhiều hơn, và có khi tò mò tự tìm xem lại.

Cách nhẹ nhàng hơn là dừng hình, nói ngắn gọn điều bạn thấy: "Đoạn này bạn ấy nói từ không hay, nhà mình không nói vậy", hoặc "Cảnh này hơi đáng sợ, mình bỏ qua nhé". Rồi tua qua hoặc đổi clip. Trẻ học được rằng có những thứ trên màn hình không phải để bắt chước, và bố mẹ là người giúp con lọc.

Nếu con đã kịp thấy cảnh đáng sợ và có vẻ bị ảnh hưởng, đừng gạt đi bằng câu "có gì đâu mà sợ". Hỏi con thấy gì, nhắc con rằng đó là phim hoặc là chuyện ở xa, và ở bên con một lúc. Trong danh mục này có bài riêng về cách dỗ trẻ hoảng sợ sau clip, kể cả những đêm sau đó.

Nối clip sang đời thật: việc nhỏ sau khi tắt máy

Phần đáng giá nhất của việc xem cùng thường nằm sau khi màn hình đã tắt. Một clip ba phút về đàn kiến kéo mồi có thể thành cả buổi chiều nếu bạn nối nó sang việc thật:

  • Ra sân hoặc ban công tìm kiến thật, xem chúng có đi thành hàng như trong clip không.
  • Xem clip người thợ nặn gốm xong, lấy bột hoặc đất nặn cho con thử nặn một cái bát nhỏ.
  • Xem cảnh mưa rào, ra cửa sổ nghe tiếng mưa thật lần tới trời mưa, so với tiếng trong clip.
  • Xem clip nấu ăn, cho con phụ một việc an toàn trong bữa tối: nhặt rau, xếp đũa, đánh trứng.
  • Xem clip về một vùng đất, hỏi ông bà xem ông bà đã đến đó chưa, ở đó có gì.
  • Với trẻ lớn, rủ con vẽ lại hoặc viết vài dòng về khoảnh khắc con thấy hay nhất.

Không phải clip nào cũng cần nối. Nhưng chỉ cần thỉnh thoảng làm vậy, trẻ sẽ dần hiểu clip là cửa sổ nhìn ra thế giới chứ không phải thế giới thay thế. Đó là thói quen giúp con tự dừng xem dễ hơn khi lớn.

Khi bạn bận: xem cùng một phần vẫn hơn không

Cha mẹ đi làm cả ngày khó ngồi trọn mọi buổi xem với con. Xem cùng không cần trọn vẹn mới có ích. Ngồi với con năm phút đầu để hai mẹ con cùng chọn và bàn về clip, rồi đi nấu cơm, quay lại năm phút cuối hỏi con xem đoạn kết thế nào, vẫn giữ được phần lớn giá trị.

Một cách khác là chia vai trong nhà. Ông bà, anh chị lớn cũng có thể xem cùng em nhỏ nếu được hướng dẫn vài câu hỏi đơn giản. Ông bà thường có sẵn chuyện ngày xưa để nối từ clip sang, và trẻ nhỏ rất thích nghe những chuyện đó. Chỉ cần thống nhất trước clip nào được xem, xem bao lâu.

Khi thật sự không thể ngồi cùng, hãy cho con xem trong phòng chung, không phải phòng riêng đóng cửa, và chọn trong danh sách đã duyệt. Lúc ăn tối, hỏi con hôm nay xem gì hay. Câu hỏi đó, lặp lại mỗi ngày, giữ cho việc xem clip của con luôn nằm trong tầm nhìn và câu chuyện của gia đình.

Những thói quen làm hỏng buổi xem cùng

Vừa xem với con vừa lướt máy riêng. Trẻ nhận ra ngay khi bạn chỉ có mặt về thân thể. Nếu đang phải trả lời tin nhắn gấp, nói rõ với con rằng bạn cần hai phút rồi quay lại, thay vì nửa nghe nửa không suốt buổi.

Biến mọi clip thành bài giảng. Mỗi cảnh đều kèm một lời dạy đạo đức khiến trẻ chán và lần sau muốn xem một mình. Một hai câu nhận xét đúng lúc có sức nặng hơn mười câu giảng giải liên tục.

Chê thứ con thích trước mặt con. Bạn thấy một nhân vật vô duyên, nhưng con lại mê. Chê thẳng làm con thấy sở thích của mình bị xem thường, và lần sau con sẽ giấu. Hỏi con vì sao thích trước, rồi mới nói góc nhìn của bạn.

Dùng buổi xem làm phần thưởng hay hình phạt. Khi clip trở thành thứ để đổi lấy việc ăn hết bát cơm hay bị cắt khi con hư, màn hình mang thêm sức nặng cảm xúc và trẻ càng thèm nó. Giữ buổi xem cùng là một nếp sinh hoạt bình thường, có giờ có lượng, không gắn với thưởng phạt.

Một buổi xem cùng mẫu khoảng hai mươi phút

Để dễ hình dung, đây là một buổi xem cùng mẫu với trẻ năm sáu tuổi, ví dụ giả định, bạn có thể chỉnh theo tuổi con:

  1. Hai phút đầu: cùng con chọn một clip trong danh sách đã duyệt, nói trước hôm nay xem một clip này và một clip ngắn nữa.
  2. Trong lúc xem clip đầu, khoảng mười phút: dừng hai ba lần, trước một tình huống và khi có thứ lạ.
  3. Hết clip: hỏi con một câu về đoạn con thích nhất, nghe con kể, không sửa lỗi.
  4. Clip ngắn thứ hai, khoảng ba bốn phút: để chạy trọn, không dừng.
  5. Tắt máy cùng con, có thể để con tự bấm nút. Trẻ được tự tắt thường ít phản đối hơn.
  6. Ba bốn phút cuối: làm một việc nối với clip, như vẽ, nặn, ra sân tìm thứ vừa thấy.

Buổi xem như vậy có điểm bắt đầu và kết thúc rõ, con biết trước sẽ xem bao nhiêu, và kết thúc bằng một việc ngoài đời thay vì màn hình đen và tiếng khóc. Sau vài tuần lặp lại, nó thành nếp.

Câu hỏi thường gặp

Xem cùng con có cần mỗi lần con xem không?

Không cần mọi lần. Xem cùng thường xuyên, nhất là khi con còn nhỏ hoặc khi xem clip mới, có ích hơn nhiều so với để con xem một mình. Khi bận, ngồi đầu và cuối buổi xem, hỏi con vài câu vẫn giữ được phần lớn giá trị.

Dừng clip để hỏi có làm con bực không?

Có nếu dừng quá nhiều. Ba bốn lần trong một clip mười phút là vừa, và nên dừng ở chỗ có ý nghĩa như trước một tình huống hoặc khi con phản ứng mạnh. Có những clip cứ để chạy trọn rồi nói chuyện sau.

Con không chịu trả lời câu hỏi thì sao?

Đừng ép. Có thể con đang mải xem hoặc câu hỏi khó với tuổi con. Thử câu đơn giản hơn, hoặc tự nói ra điều bạn thấy để làm mẫu. Nhiều trẻ cần vài tuần quen với kiểu xem có trò chuyện rồi mới hào hứng trả lời.

Ông bà xem cùng cháu có được không?

Rất tốt nếu cả nhà thống nhất trước clip nào được xem và xem bao lâu. Ông bà thường có chuyện xưa để nối từ clip sang, trẻ thích nghe. Có thể gợi ý cho ông bà vài câu hỏi đơn giản như con đoán xem tiếp theo thế nào.

Gặp cảnh đáng sợ giữa chừng thì có nên tắt ngay không?

Nên dừng hình bình tĩnh, nói ngắn rằng đoạn này hơi đáng sợ nên bỏ qua, rồi tua hoặc đổi clip. Hốt hoảng giật máy khiến trẻ chú ý vào đoạn đó hơn. Nếu con đã thấy và có vẻ sợ, hỏi con thấy gì và ở bên con một lúc.

Con lớn rồi, khoảng 11 tuổi, có còn cần xem cùng không?

Vẫn có ích nhưng theo cách khác. Thay vì dừng hình hỏi, bạn xem clip con giới thiệu, hỏi con nghĩ gì về người làm clip, đoạn nào thật, đoạn nào dựng. Trẻ lớn thích được hỏi ý kiến như người ngang hàng hơn là bị dạy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138