Phố mưa ở Việt Nam là một cảnh đời thường rất riêng: mưa rào đổ ập buổi chiều ở miền Nam, mưa phùn lất phất suốt tuần ở miền Bắc, mưa dầm dề cuối năm ở miền Trung, và dòng xe máy đội áo mưa đủ màu vẫn chảy qua mặt đường loang ánh đèn. Người ta xem cảnh này không chán vì nó vừa đẹp vừa có nhịp kịch tính: trời đang nắng, gió nổi, vài phút sau cả con phố đổi khác.
Mục từ này mô tả các kiểu mưa phố theo vùng, vì sao người sống xa mang nỗi nhớ mưa theo mình, những khoảnh khắc đáng xem dưới mái hiên, và cách quay chụp mưa sao cho an toàn với chính mình, với máy và với người đi đường.
Ba kiểu mưa phố, ba nhịp sống
Việt Nam trải dài nên mưa mỗi vùng mỗi khác. Bảng dưới mô tả nét chung theo kinh nghiệm thời tiết phổ thông; thời gian và cường độ thay đổi theo năm, nên khi cần chính xác hãy theo dõi bản tin của cơ quan khí tượng.
| Vùng | Kiểu mưa thường gặp | Cảnh phố đặc trưng |
|---|---|---|
| Nam Bộ: TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Đồng Nai, Tây Ninh | Mùa mưa kéo dài khoảng giữa năm đến cuối năm, mưa rào buổi chiều tối, đến nhanh và tạnh nhanh | Xe máy tấp vào lề mặc áo mưa, người đứng chật mái hiên, nước dâng ở các con đường trũng rồi rút sau vài giờ |
| Bắc Bộ: Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Ninh Bình | Mưa phùn cuối đông đầu xuân, mưa giông mùa hè | Mưa bụi bám trên tóc và áo, phố ẩm, mặt đường bóng loáng cả ngày; mùa hè thì giông đổ ập rồi trời trong |
| Trung Bộ: Huế, Đà Nẵng, Quảng Trị, Quảng Ngãi | Mưa nhiều vào những tháng cuối năm, có đợt mưa dầm kéo dài | Phố cũ mờ trong mưa, sông nước dâng, nhịp sống chậm hẳn; mùa này cũng là mùa người dân miền Trung phải đề phòng lũ |
Cảnh mưa đẹp đến đâu cũng không nên quên rằng với nhiều nơi, mưa lớn đi kèm ngập, sạt lở và lũ. Khi có cảnh báo, việc quan trọng nhất là an toàn chứ không phải khung hình.
Vì sao cảnh phố mưa cuốn mắt người xem
Mưa biến mặt đường thành tấm gương. Nước phủ mỏng trên nhựa đường phản chiếu đèn xe, đèn quán, đèn đường thành những vệt màu kéo dài. Một con phố bình thường ban ngày bỗng có chiều sâu và màu sắc, nhất là vào lúc chạng vạng khi trời chưa tối hẳn.
Mưa có âm thanh dễ chịu. Tiếng mưa rơi đều trên mái tôn, mái ngói, ô dù là kiểu âm thanh nhiều người dùng để thư giãn, dễ ngủ. Trong clip phố mưa, tiếng mưa trộn với tiếng xe, tiếng rao xa xa, tạo ra không khí mà nhìn ảnh tĩnh không có được.
Mưa làm người ta xích lại gần nhau. Dưới một mái hiên, người lạ đứng sát nhau, chủ nhà mở cửa cho người đi đường trú, ai đó chia một tấm áo mưa. Đây là những khoảnh khắc ấm áp tự nhiên, không cần dàn dựng.
Mưa có kịch tính ngắn. Một trận mưa rào có đủ mở đầu, cao trào và kết thúc trong vài chục phút: gió nổi, lá bay, mưa ập xuống, đường vắng hẳn, rồi tạnh, nắng chiếu xiên qua hơi nước. Người xem bị cuốn theo nhịp ấy.
Mưa gợi một đoạn đời. Với nhiều người, mưa là những buổi đi học về ướt sũng, những lần đẩy xe qua đoạn ngập, những buổi ngồi quán cóc chờ tạnh. Đó là chất liệu ký ức chung của cả một thế hệ sống ở phố.
Mưa trong ký ức của người xa quê
Người Việt sống ở những nơi khí hậu khác, mùa đông dài hoặc trời khô hanh quanh năm, hay nói rằng họ nhớ mưa nhà. Không phải mưa nói chung, mà là mưa đúng kiểu quê mình: cơn mưa chiều miền Nam ào ào rồi tạnh để người ta lại ra đường, hay mưa phùn Hà Nội làm cả thành phố như chìm trong sương. Mỗi kiểu mưa đi kèm một nếp sinh hoạt, và nhớ mưa là nhớ cả nếp đó.
Trong mưa, các thói quen rất Việt hiện ra: chiếc áo mưa cánh dơi trùm cả người lái lẫn người ngồi sau, túi nilon bọc giày, người bán hàng rong kéo tấm bạt che xe hàng, quán cà phê vỉa hè thu ghế vào trong mái hiên, bà cụ đặt chậu hứng nước ở góc nhà. Những chi tiết ấy rất nhỏ nhưng nếu đã từng sống cùng thì nhìn là nhận ra.
Cũng vì thế, đoạn quay mưa hay nhất thường là đoạn có người: một nhóm học sinh chạy mưa, ông xe ôm co ro dưới mái hiên, cô bán xôi vội vàng phủ nồi. Mưa chỉ là phông nền, con người mới là câu chuyện. Nhưng chính vì có người, việc quay càng cần tử tế: người đang ướt, đang lạnh, đang vội không phải lúc nào cũng muốn được ghi lại.
Những khoảnh khắc dưới mái hiên đáng xem
Mái hiên trú mưa là sân khấu nhỏ của phố mưa. Đứng ở đó vài phút, bạn sẽ thấy những cảnh lặp lại ở khắp các thành phố Việt Nam.
- Người đi xe máy tấp vào lề, dựng chân chống, lật yên lấy áo mưa, mặc vội trong vài giây với kỹ năng đã thành phản xạ.
- Chủ cửa hàng kéo cửa cuốn xuống một nửa, kê thêm ghế cho người trú mưa ngồi.
- Giọt nước chảy thành dòng từ mép mái tôn, rơi đều xuống rãnh như một tấm rèm mỏng.
- Trẻ con đứng sát mép hiên, thò tay hứng nước, bị người lớn kéo vào.
- Người bán hàng rong kéo xe vào sát tường, phủ bạt, ngồi chờ, vẫn bán cho người trú mưa đang đói.
- Khi mưa ngớt, mọi người ló ra nhìn trời gần như cùng một lúc, rồi lần lượt nổ máy đi tiếp.
Những cảnh này đáng xem vì chúng thật và bình dị. Nếu bạn ghi lại, hãy giữ khoảng cách, quay từ phía sau hoặc quay đôi tay, giọt nước, bánh xe, thay vì quay cận khuôn mặt của người đang trú cùng mình.
Quay cảnh mưa: an toàn trước, khung hình sau
Mưa lớn ở Việt Nam thường đi kèm giông, sét, gió giật và ngập. Trước khi nghĩ đến khung hình, hãy tự đặt cho mình mấy nguyên tắc dưới đây.
- Không đứng dưới cây to, cột điện, biển quảng cáo lớn hoặc giữa bãi trống khi có sấm sét. Trú trong nhà hoặc dưới mái hiên kiên cố là an toàn hơn.
- Không dừng xe dưới gầm cầu vượt để trú mưa. Việc này làm tắc đường và đặt bạn vào nguy cơ bị xe phía sau tông phải.
- Không lội qua đoạn ngập sâu, nước chảy xiết, nhất là khi không nhìn thấy mặt đường. Dưới nước có thể là hố ga mở nắp hoặc dây điện.
- Không cầm điện thoại quay khi đang lái xe trong mưa. Muốn quay, dừng hẳn ở nơi an toàn, đứng lên vỉa hè.
- Bọc điện thoại, máy ảnh trong túi chống nước hoặc ít nhất là túi nilon trong, lau khô ống kính bằng khăn mềm trước mỗi lần quay.
- Theo dõi bản tin thời tiết của cơ quan khí tượng khi có áp thấp, bão, lũ; khi có cảnh báo, ở yên trong nhà.
Một mẹo nhỏ để cảnh mưa lên hình rõ: quay ngược hướng ánh đèn. Hạt mưa được chiếu từ phía sau sẽ sáng lên như những sợi chỉ, còn quay thuận sáng thì mưa gần như biến mất trong khung hình.
Quay người đi đường trong mưa sao cho tôn trọng
Cảnh người lạ trong mưa rất dễ bị đẩy sang hướng câu sự thương hại: người già đẩy xe trong ngập, người bán hàng ướt sũng, trẻ nhỏ khóc trên xe. Những cảnh đó có thật, nhưng đăng lên kèm lời bình hay nhạc buồn mà không hỏi người trong cuộc là đặt họ vào chỗ bị bàn tán. Nhiều người không biết mình đã xuất hiện trên mạng cho đến khi người quen nhắn tin hỏi.
Nguyên tắc dễ nhớ: nếu khuôn mặt một người là trung tâm của khung hình, hãy xin phép trước khi đăng. Nếu không thể xin phép, làm mờ mặt hoặc chọn góc quay không nhận ra ai. Cảnh mưa vẫn đẹp với bóng người mờ trong màn nước, với dáng đi, với chiếc áo mưa màu đỏ giữa dòng xe xám.
Một điều nữa: nếu thấy ai đó gặp nạn trong mưa, như ngã xe, xe chết máy giữa đoạn ngập, việc trước tiên là giúp hoặc gọi người giúp, chứ không phải giơ máy lên quay. Đăng hình ảnh người gặp nạn mà không có sự đồng ý của họ vừa thiếu tình người vừa có thể vi phạm quyền đối với hình ảnh theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015. Khi có vụ việc cụ thể cần hỏi về luật, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Sau cơn mưa: những phút đẹp nhất thường bị bỏ qua
Phần lớn người quay mưa tắt máy khi mưa tạnh. Thật ra, mười lăm phút sau cơn mưa rào thường là lúc phố đẹp nhất. Không khí trong hơn, bụi lắng xuống, mặt đường còn ướt nhưng không còn hạt mưa che tầm nhìn. Nếu là chiều muộn, ánh nắng xiên qua hơi nước có thể tạo ra những dải sáng rất rõ, đôi khi kèm cầu vồng ở phía đối diện mặt trời.
Đó cũng là lúc phố sống lại: quán xá kéo ghế ra, người bán hàng rong gỡ bạt, người ta đi bộ né vũng nước, trẻ con lội qua chỗ nước đọng nông với vẻ thích thú. Cảnh "phố thức dậy sau mưa" là đoạn kết đẹp cho bất kỳ đoạn quay nào, vì nó cho người xem cảm giác dễ chịu, khép lại câu chuyện.
Nếu bạn ở nơi thường ngập, sau mưa còn là lúc quan sát nước rút. Hãy nhớ rằng nước đọng có thể che miệng cống, đồ sắc nhọn, và nước ngập đô thị không sạch; giữ trẻ nhỏ tránh xa và rửa chân tay sau khi lội. Cảnh ngập có thể là đề tài đáng ghi lại, nhưng không phải là chỗ để chơi đùa hay thử thách nhau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mưa miền Nam thường đến vào buổi chiều?
Theo giải thích khí tượng phổ thông, trong mùa mưa, mặt đất nóng lên suốt buổi sáng làm không khí ẩm bốc lên, ngưng tụ thành mây đối lưu và gây mưa rào vào buổi chiều. Đây là xu hướng chung chứ không phải quy luật tuyệt đối, có ngày mưa sáng, có ngày mưa đêm.
Mưa phùn miền Bắc khác mưa rào thế nào?
Mưa phùn có hạt rất nhỏ, rơi nhẹ, kéo dài, thường gặp vào cuối đông đầu xuân và đi cùng độ ẩm cao. Mưa rào có hạt lớn, cường độ mạnh, đến nhanh và tạnh nhanh. Lên hình, mưa phùn tạo cảm giác mờ ảo, còn mưa rào cho những vệt nước rõ.
Có nên đứng ngoài trời để quay sấm sét?
Không nên. Khi nghe tiếng sấm nghĩa là bạn đang ở trong phạm vi có thể bị sét đánh. Hãy quay từ trong nhà qua cửa kính, hoặc bỏ qua cảnh đó. Không có khung hình nào đáng để bạn đánh đổi an toàn.
Làm sao để quay mưa bằng điện thoại cho rõ hạt mưa?
Chọn nền tối phía sau và nguồn sáng chiếu từ phía sau hạt mưa, như đèn đường hay đèn quán. Giữ máy cố định, tắt đèn flash, chạm lấy nét vào khoảng không trước mặt. Quay chậm cũng giúp hạt mưa hiện rõ hơn.
Có được quay người trú mưa cùng mái hiên rồi đăng lên không?
Nếu khuôn mặt họ rõ và là trung tâm khung hình, bạn nên hỏi trước. Mái hiên là chỗ người ta đang tạm nghỉ, không phải sân khấu. Quay từ phía sau, quay bàn tay, áo mưa, giọt nước là cách giữ được không khí mà vẫn tôn trọng người khác.
Clip phố ngập có nên chia sẻ không?
Chia sẻ để cảnh báo đường ngập cho người khác là có ích, nhưng hãy ghi đúng nơi, đúng thời điểm, không cắt ghép cảnh cũ thành cảnh mới. Tránh quay cận người đang khổ sở trong ngập để mua vui, vì đó là lúc họ cần được giúp hơn là bị xem.