Muốn quay cận cảnh rõ nét bằng điện thoại, bạn cần biết máy lấy nét gần được đến đâu, đặt ánh sáng chiếu xiên để lộ bề mặt, và giữ máy thật yên vì ở khoảng cách gần mọi rung động đều bị phóng to. Ba điều đó quyết định việc đôi tay người thợ, sợi bột kéo căng hay giọt sương trên lá hiện lên sắc nét hay chỉ là một mảng nhoè.
Cận cảnh là kiểu khung hình làm người xem dừng lại lâu nhất. Nó cho thấy thứ mắt thường đi ngang qua mà không để ý: vân gỗ dưới lưỡi đục, nếp gấp của lá dong quanh khối gạo nếp, đường chỉ thêu nhỏ hơn sợi tóc. Bài này đi từ giới hạn kỹ thuật của máy đến ánh sáng, góc quay, cách giữ máy và phép lịch sự khi đưa máy lại gần đôi tay người khác.
Máy lấy nét gần được đến đâu
Mỗi ống kính trên điện thoại có một khoảng cách lấy nét tối thiểu, tức khoảng cách gần nhất mà nó còn cho hình rõ. Ống kính chính thường cần khoảng vài cm đến mười mấy cm tuỳ máy. Đưa máy gần hơn mức đó, máy sẽ dò nét mãi không được, hình mờ hẳn. Đây là lý do phổ biến nhất khiến người mới quay cận cảnh thất bại: họ nghĩ càng gần càng rõ, trong khi thực tế có một ngưỡng.
Để tìm ngưỡng của máy mình, đặt một vật nhỏ có chữ in hoặc vân rõ, như đồng xu hay chiếc lá, rồi đưa máy lại gần dần trong khi nhìn màn hình. Điểm mà hình bắt đầu mờ đi và không lấy lại nét được chính là giới hạn. Lùi ra một chút khỏi điểm đó là khoảng làm việc an toàn.
Nhiều máy có chế độ chụp gần, thường gọi là macro. Tuỳ máy, chế độ này có thể dùng ống kính góc siêu rộng có khả năng lấy nét rất gần, hoặc một ống kính chuyên chụp gần độ phân giải thấp hơn. Một số máy tự chuyển sang chế độ này khi bạn đưa máy sát vật, kèm một biểu tượng nhỏ trên màn hình. Kết quả rất khác nhau giữa các máy, nên hãy quay thử cùng một vật bằng chế độ chụp gần và bằng ống kính chính để so.
Phóng to hay lại gần: chọn cách nào
Lại gần với ống kính góc rộng. Hình sắc nét, nhưng ống kính góc rộng ở khoảng cách sát làm méo phối cảnh: vật gần ống kính phình to, ngón tay trông dài và cong. Với đôi tay người, hiệu ứng này đôi khi kém tự nhiên.
Lùi ra và dùng ống kính tele nếu máy có. Ống kính tele cho phối cảnh dẹt hơn, tự nhiên hơn với đôi tay và món ăn, đồng thời bạn đứng xa hơn, ít làm phiền người đang làm việc. Nhược điểm là ống tele thường cần nhiều sáng hơn và dễ rung.
Phóng to số khi không có ống tele. Kéo phóng to trên ống kính chính là cắt bớt hình rồi phóng lên, nên độ nét giảm. Phóng to nhẹ khoảng hai lần thường vẫn chấp nhận được ở nhiều máy; phóng nhiều hơn thì hình bết và nhiễu.
Quay rộng rồi cắt sau. Nếu máy quay được độ phân giải cao, bạn có thể đứng ở khoảng cách thoải mái, quay khung rộng hơn một chút, rồi cắt lại khi sửa. Cách này cho bạn đường lui khi chủ thể xê dịch ra khỏi khung.
Chọn chi tiết nào đáng quay cận
Chỗ thay đổi trạng thái. Khoảnh khắc bột từ cục thành tấm, lá từ phẳng thành gói, đất sét từ khối thành miệng bình là chỗ người xem thấy được sự khéo léo. Cận cảnh nên đặt vào những bước chuyển đó, không phải vào lúc chờ đợi.
Chỗ có kết cấu bề mặt. Vân gỗ, thớ tre, sợi chỉ, hạt muối, lớp vỏ bánh nướng giòn đều cần ánh sáng xiên và khoảng cách gần mới hiện rõ. Đây là thứ khung rộng không bao giờ cho thấy.
Chỗ có nhịp lặp lại. Đôi tay đan nan, nhát dao thái đều, mũi kim thêu lên xuống có nhịp như nhạc. Một đoạn cận cảnh năm đến mười giây giữ trọn vài nhịp là đủ để người xem cảm được tay nghề.
Một khung rộng đi kèm. Cận cảnh liên tục làm người xem mất phương hướng, không biết đang ở đâu, đang làm gì. Quay thêm một khung rộng cho thấy cả bàn làm việc, cả gian bếp hay cả xưởng, rồi xen kẽ với cận cảnh khi ghép.
Kết quả cuối cùng. Đừng quên quay cận cảnh thành phẩm: chiếc rổ đã đan xong, đĩa bánh đã bày, chiếc bình đã thành hình. Người xem đi theo cả quá trình và muốn thấy nó kết thúc ở đâu.
Ánh sáng xiên: bí mật của cận cảnh có chiều sâu
Ánh sáng chiếu thẳng từ phía trước, như đèn trần hay đèn flash, làm bề mặt phẳng lì: vân gỗ, thớ vải, nếp da tay đều mất đi. Ánh sáng chiếu xiên từ một bên, càng thấp càng rõ, tạo những bóng nhỏ ở mỗi chỗ lồi lõm, nên bề mặt hiện lên có khối. Với cận cảnh, đây là khác biệt giữa một hình nhạt nhẽo và một hình người xem muốn đưa tay chạm vào.
Nguồn ánh sáng xiên dễ tìm nhất là cửa sổ hoặc cửa ra vào vào buổi sáng hay chiều. Đặt bàn làm việc sao cho ánh sáng đến từ một bên, không từ sau lưng người quay, vì như thế điện thoại và tay bạn sẽ đổ bóng lên chủ thể. Nếu bóng phía đối diện quá đen, kê một tấm bìa trắng hoặc tờ giấy trắng ở phía đó để hắt bớt ánh sáng vào.
Hai thứ cần tránh. Thứ nhất là ánh nắng gắt chiếu thẳng xuống, tạo bóng đổ cứng và vùng cháy trắng trên bề mặt bóng như dầu, nước, men gốm. Thứ hai là trộn nhiều loại đèn có màu khác nhau, như đèn vàng trong nhà lẫn ánh sáng trời xanh ngoài cửa, làm một nửa khung hình ám vàng, nửa kia ám xanh. Nếu có thể, tắt bớt đèn để chỉ còn một nguồn sáng chính.
Quay đôi tay từ trên xuống
Góc nhìn từ trên xuống, như người làm việc tự nhìn đôi tay mình, là góc quen thuộc khi quay gói bánh, nặn gốm, xếp hoa, viết thư pháp. Cách dựng góc này:
- Tìm chỗ gắn máy cố định phía trên mặt bàn: chân máy có tay ngang, giá kẹp gắn vào cạnh kệ, hoặc hai chồng sách và một thước gỗ bắc ngang làm giá tạm.
- Căn cho mặt sau điện thoại song song với mặt bàn, để các cạnh bàn không bị xiên. Bật lưới chia khung giúp căn nhanh hơn.
- Chọn khung đủ rộng để đôi tay không ra khỏi hình khi làm việc. Nhờ người làm thử vài thao tác trước khi bấm quay.
- Đặt nguồn sáng ở một bên, đầu người làm việc không chắn sáng.
- Khoá nét và độ sáng vào mặt bàn chỗ đôi tay làm việc nhiều nhất.
- Đảm bảo giá đỡ thật chắc và không treo máy ngay trên nồi nước sôi, chảo dầu hay vùng có dao kéo, để nếu máy rơi cũng không gây nguy hiểm.
Góc từ trên xuống làm đôi tay trở thành nhân vật chính, đồng thời giữ khuôn mặt người làm ra khỏi khung. Đây là lựa chọn tốt khi người thợ, người nấu ăn không muốn lộ mặt nhưng vẫn vui lòng cho bạn quay công việc.
Giữ khung cận cảnh không rung, không trôi nét
Ở khoảng cách gần, mọi lỗi đều to lên. Một chút rung tay ở cảnh rộng không ai thấy, ở cận cảnh đã thành cơn lắc.
- Dùng giá đỡ hoặc tựa máy vào vật cố định bất cứ khi nào có thể. Cận cảnh cầm tay chỉ nên dùng cho đoạn rất ngắn.
- Khoá nét. Khi đôi tay di chuyển qua lại, máy hay đổi nét liên tục giữa tay và mặt bàn, tạo hiện tượng hình thở ra thở vào.
- Chấp nhận vùng nét mỏng. Ở cận cảnh, chỉ một lớp mỏng là nét, phần trước và sau mờ đi. Chọn đúng chỗ cần nét nhất thay vì cố cho tất cả cùng nét.
- Đổi góc thay vì đổi khoảng cách. Nếu muốn thấy mặt bên của sản phẩm, xoay máy một chút ở cùng khoảng cách sẽ giữ nét ổn định hơn kéo máy ra vào.
- Quay nhiều đoạn ngắn: một đoạn cho nhào bột, một đoạn cho cán, một đoạn cho cắt. Đoạn ngắn dễ giữ ổn định và dễ ghép.
Nếu quay côn trùng, giọt sương, hoa nhỏ ngoài trời, gió nhẹ cũng làm chủ thể lắc lư ra khỏi vùng nét. Chọn buổi sáng sớm khi gió lặng, và dùng thân người hoặc một tấm bìa chắn gió ở phía bên. Đừng ngắt lá, bẻ cành hay giữ con vật lại để quay cho dễ; cảnh thật ở đúng chỗ của nó mới đáng xem.
Đưa máy lại gần đôi tay người khác cho phải phép
Cận cảnh đòi hỏi bạn ở rất gần người đang làm việc, nên phép lịch sự càng quan trọng. Trước khi quay, hãy hỏi người đó có đồng ý không, giải thích bạn sẽ quay đôi tay hay cả người, và clip sẽ dùng vào việc gì. Nhiều người thợ vui lòng cho quay đôi tay nhưng không muốn lộ mặt, hoặc ngược lại không muốn lộ một bước làm riêng của nghề. Tôn trọng điều họ nói là điều kiện để có lần quay sau.
Trong khi quay, đừng chen máy vào khoảng làm việc của họ, nhất là ở bếp, xưởng rèn, lò gốm, nơi có lửa, dao, máy quay. Giữ máy ngoài tầm vung tay, dùng ống tele hoặc quay rộng rồi cắt nếu cần. Một cái giật mình vì máy chĩa sát có thể gây tai nạn cho chính họ.
Sau khi quay, gửi cho người đó xem trước khi chia sẻ rộng, và gỡ clip nếu họ không thoải mái. Với chợ, làng nghề, cơ sở sản xuất, hỏi thêm người chủ nơi đó. Những chuyện như quyền hình ảnh và quyền với cách làm riêng của nghề có bài riêng ở mục chia sẻ của trang; vụ việc cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đưa điện thoại thật sát thì hình lại mờ?
Mỗi ống kính có khoảng cách lấy nét tối thiểu. Đưa gần hơn mức đó, máy không lấy nét được. Lùi ra một chút, hoặc dùng chế độ chụp gần nếu máy có, sẽ giải quyết được. Thử với một đồng xu để tìm ngưỡng của máy mình.
Chế độ macro trên điện thoại có tốt không?
Tuỳ máy. Có máy dùng ống kính góc siêu rộng lấy nét gần cho hình khá đẹp, có máy dùng ống kính chụp gần độ phân giải thấp nên hình kém chi tiết. Cách chắc nhất là quay cùng một vật bằng hai cách rồi so trên màn hình lớn.
Quay đôi tay nên đặt máy ở góc nào?
Góc từ trên xuống cho cảm giác người xem đang tự làm, hợp với gói bánh, viết chữ, xếp hoa. Góc nghiêng khoảng bốn mươi lăm độ từ phía trước cho thấy cả bề mặt lẫn chiều cao của sản phẩm. Thử cả hai rồi chọn cái kể rõ nhất.
Làm sao để màu cận cảnh không bị ám vàng hay ám xanh?
Thường do trộn nhiều nguồn sáng có màu khác nhau. Hãy tắt bớt đèn để chỉ còn một nguồn chính, ưu tiên ánh sáng tự nhiên từ cửa sổ. Nếu vẫn lệch, chỉnh cân bằng trắng trong phần sửa hoặc khoá cân bằng trắng nếu máy cho phép.
Có cần mua ống kính kẹp ngoài để quay cận cảnh không?
Không bắt buộc. Nhiều máy hiện nay đã lấy nét khá gần. Ống kính kẹp ngoài có thể cho hình gần hơn nữa, nhưng chất lượng rất khác nhau và dễ làm mờ mép hình. Hãy khai thác hết ống kính có sẵn trước khi mua thêm.
Quay cận cảnh côn trùng, động vật nhỏ có ảnh hưởng gì đến chúng không?
Có thể, nếu bạn chạm vào, chặn đường đi hay bắt giữ để quay. Hãy giữ khoảng cách, không bật đèn chói chiếu thẳng vào chúng, không di chuyển tổ hay nơi trú. Quay ở đúng chỗ chúng đang sống, trong thời gian ngắn, rồi rời đi.