Để thu tiếng tự nhiên khi quay bằng điện thoại, hãy đứng gần nguồn âm, đừng để ngón tay che lỗ micro, chắn gió bằng thân người và tắt mọi chuông báo trước khi quay. Bốn việc đó đã giải quyết phần lớn lỗi âm thanh của clip thường ngày. Phần còn lại phụ thuộc vào nơi bạn đứng và loại âm thanh bạn muốn giữ.
Người ta hay nghĩ clip đẹp là nhờ hình, nhưng tiếng mới làm người xem ở lại. Tiếng dao thái rau đều tay, tiếng mưa trên mái tôn, tiếng cười của bà khi cháu kể chuyện, tiếng nan tre cọ vào nhau khi đan rổ là những thứ khiến khoảnh khắc trở nên thật. Một clip hình đẹp mà tiếng gió ù ù át hết thì người xem tắt tiếng, và lúc đó khoảnh khắc đã mất đi một nửa.
Micro trên điện thoại nằm ở đâu và nghe thế nào
Điện thoại thường có từ hai đến bốn micro nhỏ, đặt ở cạnh dưới, cạnh trên, và đôi khi cạnh mặt lưng gần cụm máy ảnh. Chúng là những lỗ rất nhỏ, dễ bị nhầm với lỗ loa hay khe ốc vít. Khi quay video, máy thường dùng kết hợp nhiều micro để thu tiếng, và một số máy cố gắng ưu tiên âm thanh phát ra từ hướng ống kính đang chĩa.
Micro điện thoại được thiết kế để nghe giọng nói ở gần, không phải để thu âm thanh xa. Âm thanh yếu đi rất nhanh theo khoảng cách: nói gần đúng theo vật lý, mỗi lần khoảng cách tăng gấp đôi, cường độ âm từ một nguồn nhỏ chỉ còn khoảng một phần tư. Trong khi đó tiếng ồn xung quanh như xe cộ, quạt, người nói chuyện lại đến từ mọi phía và gần như không đổi. Hệ quả là khi bạn lùi xa nguồn âm, tiếng muốn thu nhỏ dần còn tiếng ồn giữ nguyên, nên clip nghe lẫn lộn.
Vì vậy quy tắc số một của thu tiếng bằng điện thoại cũng là quy tắc đơn giản nhất: lại gần. Đứng cách người nói một sải tay cho tiếng rõ hơn hẳn đứng cách ba bốn mét rồi phóng to hình. Nếu muốn khung hình rộng mà vẫn có tiếng gần, cần đến micro rời, nói ở phần sau.
Bốn lỗi âm thanh phổ biến nhất
Ngón tay che micro. Khi cầm ngang bằng hai tay, ngón út hoặc lòng bàn tay rất dễ đè đúng lỗ micro ở cạnh dưới. Tiếng nghe sẽ bí, nhỏ, hoặc có tiếng sột soạt mỗi khi ngón tay xê dịch. Hãy tìm vị trí lỗ micro trên máy mình và tập cầm sao cho cạnh đó thoáng.
Tiếng gió ù. Gió thổi trực tiếp vào lỗ micro tạo những tiếng ầm ầm trầm, át cả giọng nói. Ngoài trời, bờ biển, đỉnh đồi, trên thuyền là nơi lỗi này hay gặp nhất.
Chuông báo và rung máy. Một tin nhắn đến giữa lúc quay có thể chèn tiếng ting vào đúng khoảnh khắc đẹp nhất, còn chế độ rung tạo tiếng ù qua thân máy. Bật chế độ không làm phiền hoặc chế độ máy bay trước khi quay những đoạn quan trọng.
Người quay tự nói to. Người cầm máy ở gần micro nhất, nên một câu bình luận nhỏ của bạn nghe to hơn hẳn mọi thứ trong cảnh. Nếu muốn giữ tiếng tự nhiên, hãy giữ im lặng khi quay, kể cả tiếng cười hay tiếng xuýt xoa.
Chắn gió khi quay ngoài trời
Gió là kẻ thù lớn nhất của âm thanh ngoài trời. Không có dụng cụ chuyên dụng, bạn vẫn giảm được đáng kể bằng những cách sau.
- Quay lưng về phía gió, dùng thân người làm tấm chắn cho điện thoại.
- Tìm chỗ khuất như sau bức tường, gốc cây lớn, mạn thuyền, rồi mới quay.
- Khum nhẹ một bàn tay quanh cạnh có micro, không áp kín, để tạo một vùng lặng gió nhỏ. Thử trước vì áp quá sát sẽ làm tiếng bí.
- Nếu máy có tuỳ chọn giảm tiếng gió trong cài đặt quay video, bật lên và quay thử để nghe khác biệt.
- Với micro rời, dùng miếng xốp hoặc lớp lông bọc chắn gió đi kèm. Lớp lông nhân tạo chắn gió tốt hơn xốp trơn khi gió mạnh.
- Nếu gió quá to và không chắn được, quay hình như thường rồi thu riêng một đoạn âm thanh khi gió lặng, hoặc chấp nhận clip không giữ tiếng gốc.
Đừng cố đứng ra mép biển, mép đê, đỉnh dốc lúc gió lớn chỉ để có tiếng sóng gần hơn. Tiếng sóng thu từ chỗ đứng an toàn phía trong bờ, khuất sau một mỏm đá, thường còn sạch hơn vì bớt gió.
Âm thanh nền: giữ hay bỏ
Âm thanh nền là tất cả những tiếng không phải chủ thể chính: tiếng chim, tiếng xe xa, tiếng chợ, tiếng quạt trần. Nó không phải lúc nào cũng xấu. Một clip quay bà nội nấu nồi canh có tiếng gà gáy ngoài vườn và tiếng mưa lộp độp trên mái kể được nhiều hơn một clip im phăng phắc. Câu hỏi không phải là có tiếng nền hay không, mà là tiếng nền có giúp hay làm phiền.
Tiếng nền làm phiền khi nó át mất chủ thể, khi nó đứt quãng đột ngột như còi xe hay máy khoan, hoặc khi nó chứa thứ không nên đưa vào clip. Thứ không nên đưa vào gồm cuộc trò chuyện riêng của người khác bên cạnh, thông tin cá nhân ai đó đọc to, và bài hát đang phát từ loa quán. Bài hát có bản quyền lọt vào clip có thể khiến clip bị giới hạn khi chia sẻ, chuyện này có bài riêng ở mục chia sẻ của trang.
Một mẹo nhỏ của người làm phim là thu thêm mười đến hai mươi giây chỉ có tiếng nền, không ai nói, tại đúng chỗ vừa quay. Khi cắt ghép, đoạn tiếng nền này dùng để lấp những chỗ bạn cắt bỏ câu nói lỡ, giúp âm thanh liền mạch, không bị hụt hẫng đột ngột. Với khoảnh khắc gia đình, bạn không nhất thiết làm việc này, nhưng nếu định ghép một đoạn kỷ niệm dài thì nó rất đáng.
Thu tiếng theo từng loại khoảnh khắc
Cảnh bếp. Tiếng dầu xèo, tiếng dao thớt, tiếng nước sôi là âm thanh rất được người xem yêu thích. Đặt máy gần thớt hoặc gần chảo vừa đủ nghe rõ, nhưng cách xa dầu nóng và hơi nước, đừng để máy trên mép bếp. Hơi nước bám vào lỗ micro cũng làm tiếng bí đi.
Người làm nghề thủ công. Tiếng nan tre, tiếng đục gỗ, tiếng thoi dệt có nhịp riêng. Hướng cạnh có micro về phía đôi tay, giữ khoảng cách ổn định, và đừng nói chuyện với người thợ trong lúc thu đoạn tiếng chính. Nếu muốn có lời họ kể, thu riêng một đoạn sau.
Mưa và thiên nhiên. Tiếng mưa trên mái ngói, tiếng ếch nhái ngoài ruộng hay tiếng suối thu đẹp nhất ở chỗ có mái che, máy đặt yên trên mặt phẳng để không lẫn tiếng tay cầm. Ban đêm ở quê, tiếng côn trùng có thể rất to, đó là một phần của khoảnh khắc chứ không phải tiếng ồn.
Ca hát, nhạc cụ, trống hội. Âm thanh lớn đặt quá gần có thể làm micro điện thoại bị vỡ tiếng, nghe rè ở những nhịp mạnh. Khi đứng sát loa hay trống mà thấy tiếng rè, lùi ra vài bước sẽ cho tiếng sạch hơn, ngược với quy tắc lại gần thường ngày.
Trẻ nhỏ nói, hát. Giọng trẻ nhỏ và nhẹ, nên hạ máy xuống ngang tầm bé, gần miệng bé hơn một chút. Ngồi xuống cùng bé cũng giúp bé nói tự nhiên hơn so với bị chĩa máy từ trên cao xuống.
Khi nào cần micro rời
Micro trong máy đủ cho phần lớn khoảnh khắc. Micro rời đáng sắm khi bạn hay quay một kiểu cảnh mà micro trong máy không theo kịp.
| Loại micro | Dùng khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Micro cài áo có dây | Quay người kể chuyện, ông bà hồi tưởng, người làm nghề giải thích công việc | Dây vướng khi người nói di chuyển; cài cách miệng khoảng một gang tay |
| Micro cài áo không dây | Người nói đi lại, quay ở khoảng cách xa mà vẫn cần tiếng gần | Phải sạc pin cả bộ phát và bộ nhận; kiểm kết nối trước khi quay |
| Micro gắn trên máy, thu theo hướng | Quay âm thanh phía trước như tiếng nhạc cụ, tiếng nấu ăn, tiếng thác | Vẫn cần đứng gần; giảm tiếng từ phía sau và hai bên |
| Micro trong máy | Khoảnh khắc bất ngờ, quay nhanh, người nói ở gần | Không mất công chuẩn bị; nhớ tắt chuông và không che lỗ micro |
Khi cài micro lên áo người khác, hãy hỏi trước và để họ tự cài nếu họ muốn. Với người lớn tuổi, giải thích ngắn gọn micro thu tiếng gì và clip sẽ được dùng vào đâu. Người được quay thoải mái thì giọng nói tự nhiên hơn, đó cũng là âm thanh đẹp nhất bạn có thể thu.
Kiểm tiếng trước khi bỏ đi
Lỗi âm thanh khó nhận ra trên loa nhỏ của điện thoại. Dành một phút kiểm ngay tại chỗ giúp bạn quay lại kịp khi cảnh vẫn còn.
- Nghe lại bằng tai nghe, không chỉ bằng loa máy. Tiếng gió, tiếng sột soạt ngón tay thường chỉ lộ rõ qua tai nghe.
- Nghe đoạn đầu và đoạn cuối, nơi hay có tiếng bấm nút hay tiếng chạm tay vào máy.
- Kiểm xem giọng người nói có bị át bởi tiếng nền không. Nếu phải căng tai mới nghe được, người xem cũng sẽ phải căng tai.
- Kiểm xem có lọt thông tin riêng tư nào vào âm thanh, như ai đó đọc số điện thoại, địa chỉ nhà, chuyện riêng của người khác.
- Nếu dùng micro rời, kiểm clip có thật sự ghi tiếng từ micro đó không, vì đôi khi máy vẫn dùng micro trong.
Âm thanh không cứu được bằng phần mềm nhiều như hình. Có những công cụ giảm ồn, nhưng tiếng gió nặng hay tiếng nói bị át thường chỉ khá hơn một chút, kèm theo tiếng méo như qua ống. Thu đúng từ đầu vẫn là cách duy nhất chắc chắn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao quay ngoài trời tiếng cứ ù ù?
Phần lớn do gió thổi thẳng vào lỗ micro. Hãy quay lưng về phía gió, đứng khuất sau tường hay gốc cây, khum nhẹ tay quanh cạnh có micro, và bật tuỳ chọn giảm tiếng gió nếu máy có. Với micro rời, dùng lớp lông chắn gió.
Đứng xa rồi phóng to hình thì tiếng có to lên không?
Không. Phóng to chỉ thay đổi hình, micro vẫn ở chỗ bạn đứng. Âm thanh nghe như từ xa, lẫn nhiều tiếng ồn. Muốn tiếng rõ, bạn phải đứng gần nguồn âm hoặc đặt micro rời gần người nói.
Có nên bật nhạc nền thay cho tiếng gốc?
Tuỳ khoảnh khắc. Tiếng gốc thường giữ được cảm giác thật mà nhạc không thay được. Nếu tiếng gốc hỏng không cứu được, có thể dùng nhạc mình có quyền sử dụng; tránh lấy bài hát đang thịnh hành khi chưa rõ quyền dùng.
Micro cài áo nên cài ở đâu?
Cài ở giữa ngực, cách miệng khoảng một gang tay, tránh chỗ dễ cọ vào cổ áo, khăn quàng hay tóc dài. Cài quá gần làm tiếng thở và tiếng phì hơi rõ, cài quá xa thì lại thu nhiều tiếng nền.
Giảm tiếng ồn bằng phần mềm có hiệu quả không?
Hiệu quả với tiếng ồn đều như tiếng quạt, tiếng máy lạnh. Với tiếng gió nặng, tiếng xe ồn hay giọng nói bị át, phần mềm chỉ cải thiện chút ít và dễ làm giọng nghe méo. Thu đúng ngay khi quay vẫn là cách chắc nhất.
Thu tiếng người khác nói chuyện nơi công cộng có sao không?
Tiếng ồn chung của chợ, phố thì thường không đáng ngại, nhưng ghi rõ cuộc trò chuyện riêng của người lạ rồi đăng lên có thể xâm phạm đời tư của họ. Nên cắt bỏ hoặc hạ tiếng phần đó. Vụ việc cụ thể nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.