HayLuon.comHay Luôn
Khoảnh khắc đời thường Việt

Cánh diều trên đê chiều hè: sáo diều, gió nồm và vì sao người ta ngước nhìn mãi

Vì sao cánh diều trên đê chiều hè là cảnh đáng xem: diều đứng gió, tiếng sáo diều, bãi thả đông người, kèm cách xem, quay diều an toàn, tránh dây điện và sân bay.

Several handmade kites hovering high over a grassy river dike at sunset, children and adults holding lines seen from behind, cattle grazing nearby, wide shot from low angle

Cảnh cánh diều đứng gió trên đê chiều hè là một trong những hình ảnh tuổi thơ bền nhất của người Việt: một chấm nhỏ lơ lửng trên nền trời, sợi dây căng từ tay người dưới bãi cỏ, và ở nhiều nơi, tiếng sáo diều vi vu vọng xuống đồng. Người ta ngước nhìn mãi không chán vì diều là thứ hiếm hoi khiến con người dừng lại, nhìn lên và nghe gió.

Mục từ này không dạy làm diều; nó giải thích vì sao cảnh thả diều cuốn hút, diều đứng được trên trời nhờ đâu, tiếng sáo diều từ đâu ra, vì sao người đi xa nhắc đến diều khi nói về quê, và cách xem, quay chụp cảnh diều sao cho an toàn, nhất là quanh dây điện và khu vực sân bay.

Một buổi chiều thả diều trông như thế nào

Buổi thả diều thường bắt đầu khi nắng đã dịu, gió chiều thổi đều. Ở đồng bằng Bắc Bộ, mùa hè có gió nồm nam thổi từ phía biển vào, là mùa diều quen thuộc của nhiều làng ven sông. Người ta mang diều ra đê, ra bãi ngô bãi cỏ ven sông, hoặc ra những cánh đồng vừa gặt xong, nơi không có cây cao hay dây điện chắn ngang.

Cảnh đầu tiên luôn là lúc đưa diều lên. Một người cầm diều chạy hoặc đứng giơ cao, người kia giữ cuộn dây lùi lại. Khi gió đến, diều chao một cái, chúi xuống, rồi bất ngờ vụt lên. Người giữ dây nhả từng đoạn, diều lên cao dần, tới một độ cao nào đó thì gần như đứng yên. Diều đứng gió là lúc cả bãi thở ra nhẹ nhõm.

Sau đó là khoảng thời gian thư thả nhất: người lớn buộc dây vào cọc rồi ngồi uống nước, trẻ con nằm ngửa trên cỏ nhìn lên, trâu bò gặm cỏ quanh đó. Khi chiều tắt nắng, diều được thu dần, cuộn dây lại, mang về. Có những làng thả diều sáo qua đêm vào mùa gió, để tiếng sáo vọng suốt tới sáng; đây là nếp của một số nơi chứ không phải ở đâu cũng có.

Vì sao cánh diều đứng được trên trời

Mặt diều nghiêng đón gió. Theo cách giải thích vật lý phổ thông, khi gió thổi vào mặt diều đặt nghiêng, không khí bị đẩy xuống dưới và diều bị đẩy lên trên. Dây diều giữ cho diều không bị gió cuốn đi, nên diều nằm ở một vị trí cân bằng giữa lực nâng của gió, trọng lượng của diều và sức kéo của dây.

Góc buộc dây quyết định diều đứng hay chao. Điểm buộc dây, mà nhiều nơi gọi là lèo, quyết định diều nghiêng bao nhiêu so với gió. Lèo lệch một chút là diều chúi đầu hoặc quay vòng. Người thả diều lâu năm chỉnh lèo bằng cảm giác tay, đó là kỹ năng nhìn thì đơn giản mà mất nhiều năm mới thạo.

Đuôi diều giữ thăng bằng. Với nhiều kiểu diều, đuôi dài giúp diều không bị lật, giống như đuôi giúp mũi tên bay thẳng. Diều càng nhỏ, gió càng giật, đuôi càng quan trọng. Có những loại diều không cần đuôi vì hình dáng đã tự cân bằng.

Gió trên cao đều hơn gió sát đất. Gần mặt đất, gió bị cây cối, nhà cửa làm xáo trộn nên giật cục. Lên cao hơn, gió thường đều hơn, vì vậy diều hay chao đảo lúc mới lên và đứng yên khi đã lên cao. Đây cũng là lý do người ta chọn đê, bãi trống để thả.

Tiếng sáo diều từ đâu ra

Sáo diều là bộ phận tạo tiếng kêu gắn trên thân diều, thường làm từ ống tre, ống nứa hoặc vỏ quả khô được khoét miệng. Khi diều bay, gió lùa qua miệng sáo, làm không khí bên trong rung lên và phát ra âm thanh, cùng nguyên lý với việc thổi qua miệng chai để tạo tiếng. Ống to cho tiếng trầm, ống nhỏ cho tiếng cao.

Người làm diều sáo ở nhiều làng Bắc Bộ ghép nhiều ống sáo kích cỡ khác nhau thành một dàn để tạo ra những tiếng hoà vào nhau. Mỗi người làm có cách chọn ống, cách khoét miệng riêng, và người trong nghề có thể nghe tiếng mà nhận ra diều nhà ai. Một số nơi có hội thi diều sáo, chấm cả độ cao, độ ổn định lẫn tiếng sáo.

Với người xem, tiếng sáo diều là thứ khiến cảnh thả diều khác hẳn mọi cảnh khác: không chỉ có hình mà còn có âm. Tiếng sáo vi vu trên cao, lúc gần lúc xa theo gió, là âm thanh nhiều người lớn tuổi nhắc đến như tiếng của mùa hè. Khi quay cảnh diều sáo, đừng chèn nhạc đè lên; chỉ cần giữ tiếng gió và tiếng sáo là đủ.

Những khoảnh khắc đáng chờ trên bãi diều

Một buổi thả diều có nhiều khoảnh khắc ngắn mà người xem thích nhất. Nếu đứng đủ lâu trên đê, bạn sẽ thấy chúng lặp lại theo một nhịp riêng.

  • Lúc diều vừa rời tay người đỡ, chao xuống gần chạm đất rồi bất ngờ vút lên khi gặp gió.
  • Lúc người giữ dây nhả từng sải tay, cuộn dây quay tít, diều nhỏ dần trên nền trời.
  • Lúc diều đứng gió, sợi dây căng thành một đường cong mảnh từ mặt đất lên tận mây.
  • Lúc hai cánh diều ở gần nhau, người thả phải khéo léo để dây không quấn vào nhau.
  • Lúc trẻ con chạy theo bóng diều trên bãi cỏ, hoặc nằm ngửa thi nhau đoán diều nhà ai.
  • Lúc chiều tắt nắng, diều được thu về từng vòng dây, cánh diều to dần, rồi hạ xuống gọn trong tay người.
  • Với diều sáo, lúc gió đổi chiều làm tiếng sáo chuyển từ trầm sang thanh, nghe rõ cả dưới chân đê.

Những khoảnh khắc này đều không cần lộ mặt ai để quay. Một đôi tay, một cuộn dây, một bóng người nhỏ trên đê là đủ kể lại cả buổi chiều.

Vì sao người đi xa nhớ cánh diều

Thả diều là một thú vui gần như ai lớn lên ở nông thôn Việt Nam cũng từng có. Diều tự làm bằng tre và giấy, có khi bằng túi nilon, dây là cuộn chỉ xin của mẹ. Diều rách thì dán lại, gãy nan thì vót nan mới. Nhớ diều là nhớ những buổi chiều không có gì phải lo, chỉ có gió, bãi cỏ và bạn bè.

Cánh diều cũng là hình ảnh quen trong văn chương, bài hát, tranh vẽ về làng quê Việt. Nó gắn với ước mơ bay cao, đi xa. Thật trớ trêu là chính những người đã đi xa thì lại nhìn cánh diều mà muốn trở về.

Ở thành phố, nhất là những nơi chật chội, việc thả diều khó hơn nhiều vì thiếu bãi trống và vướng dây điện, nhà cao tầng. Vì vậy, một đoạn clip cánh diều đứng gió trên đê làng đủ gợi một khoảng trời rộng mà nhiều người sống ở đô thị lâu năm không còn được thấy. Người xem không cần hiểu kỹ thuật diều; họ chỉ cần cảm giác được ngồi trên đê một lần nữa.

Có một điều thú vị nữa: thả diều là thú vui chung của nhiều thế hệ. Ông có thể vót nan, cha căng giấy, cháu cầm dây. Ở những buổi chiều như thế, người già kể chuyện diều ngày xưa to cỡ nào, sáo kêu xa đến đâu, còn trẻ con hỏi đủ thứ về gió. Người đi xa nhớ cánh diều cũng là nhớ những buổi chiều cả nhà cùng ra đê, không ai cầm điện thoại, chỉ có tiếng gió và tiếng cười.

Chọn chỗ xem, chỗ thả diều: an toàn trước tiên

Diều nhìn hiền lành nhưng dây diều, nhất là dây cước, và vị trí thả có thể gây tai nạn nghiêm trọng. Bảng dưới gom những nơi nên tránh và lý do.

Nơi cần tránhNguy cơNên làm gì
Gần đường dây điện, trạm biến ápDiều vướng dây, dây diều ướt hoặc có lõi kim loại có thể dẫn điện, gây giật, gây sự cố mất điệnChọn bãi trống xa đường dây; diều vướng thì bỏ, báo ngành điện, tuyệt đối không leo trèo gỡ
Khu vực quanh sân bayDiều bay cao có thể ảnh hưởng an toàn bay; nhiều khu vực quanh sân bay có quy định hạn chế vật thể bayTìm hiểu quy định của địa phương, không thả gần sân bay
Đường giao thông, cầuDây diều căng ngang đường có thể cứa vào cổ, mặt người đi xe máyKhông thả gần đường; thu diều khi phải đi qua đường
Mép sông, mép kè, mái nhàNgười thả mải nhìn lên trời dễ trượt chân, ngãĐứng ở chỗ bằng phẳng, có khoảng lùi phía sau
Khi trời có giông, sấm sétDiều và dây có thể thu hút sét, gió giật làm đứt dây, kéo ngã ngườiThu diều ngay khi trời chuyển giông

Dây cước mảnh và cứng có thể cứa đứt tay khi diều kéo mạnh. Người thả diều lớn nên đeo găng; trẻ nhỏ chỉ nên thả diều nhỏ, dây chỉ mềm, có người lớn đứng cạnh.

Quay cảnh diều cho đẹp mà không làm phiền ai

Diều là đề tài dễ quay nhưng khó quay đẹp, vì chấm diều trên trời rất nhỏ. Vài gợi ý dưới đây giúp đoạn quay có câu chuyện hơn.

  1. Quay cảnh rộng có cả bãi cỏ, người cầm dây và chấm diều trên trời để người xem thấy được tỷ lệ.
  2. Quay cận tay người giữ dây, cuộn dây, nút buộc ở cọc; những chi tiết này kể được kỹ năng mà cảnh xa không có.
  3. Quay ngược nắng chiều khi diều ở hướng mặt trời lặn để có bóng diều đen nổi trên nền trời cam.
  4. Giữ âm thanh tự nhiên: tiếng gió, tiếng sáo, tiếng trẻ con reo khi diều vừa lên.
  5. Hỏi người thả diều trước khi quay cận họ hoặc con của họ; nhiều người vui lòng, nhưng vẫn cần hỏi.
  6. Không bay flycam lại gần diều. Cánh quạt có thể cắt dây diều hoặc bị dây cuốn, rơi xuống đầu người bên dưới.

Nếu bạn dùng flycam cho cảnh bao quát, hãy tìm hiểu quy định hiện hành về bay thiết bị bay không người lái, hỏi cơ quan quản lý có thẩm quyền, và giữ máy xa khu đông người.

Câu hỏi thường gặp

Mùa nào thả diều đẹp nhất?

Ở đồng bằng Bắc Bộ, nhiều làng thả diều vào mùa hè khi có gió nồm nam đều. Ở miền Trung và miền Nam, mùa gió mỗi nơi một khác, người dân địa phương biết rõ nhất. Điều quan trọng là gió đều, trời quang, không có giông.

Diều sáo khác diều thường thế nào?

Diều sáo có gắn ống sáo để phát ra tiếng khi gió lùa qua, thường to và nặng hơn diều thường, cần gió mạnh và người thả có kinh nghiệm. Diều thường của trẻ con nhỏ, nhẹ, không có sáo, dễ thả hơn và an toàn hơn cho người mới.

Diều vướng dây điện thì làm gì?

Bỏ diều, không giật dây, không leo trèo, không dùng sào tre hay sào kim loại để gỡ. Giữ trẻ nhỏ tránh xa chỗ đó và báo cho ngành điện địa phương để họ xử lý. Một cánh diều không đáng để ai phải đánh đổi tính mạng.

Vì sao diều hay chao khi mới lên rồi đứng yên khi lên cao?

Gió sát mặt đất bị cây cối, nhà cửa, địa hình làm xáo trộn nên giật và đổi hướng liên tục. Lên cao hơn, gió thường đều hơn, nên diều ít bị xô đẩy và đứng ổn định hơn. Đây là cách giải thích phổ thông, thực tế còn tuỳ địa hình và thời tiết.

Có nên đăng ảnh trẻ con thả diều mà mình chụp được?

Nếu là con người khác, hãy hỏi cha mẹ trước khi chụp cận và trước khi đăng. Ảnh trẻ thả diều chụp từ phía sau, thấy dáng người nhỏ trên nền trời, thường đẹp hơn và không xâm phạm hình ảnh của trẻ.

Thả diều có ảnh hưởng đến chim không?

Diều thả ở bãi trống thường ít ảnh hưởng, nhưng dây diều bỏ lại trên cây, trên bãi có thể quấn vào chân chim. Thu dọn dây và diều hỏng sau mỗi buổi thả là việc nhỏ nhưng có ích cho chim và cho người đi qua.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138