HayLuon.comHay Luôn
Khoảnh khắc đời thường Việt

Dọn nhà cuối năm đón Tết: phơi chăn, lau đồ đồng và lúc Tết bắt đầu trong mỗi nhà

Những ngày dọn nhà cuối năm là lúc Tết thật sự bắt đầu trong mỗi gia đình Việt. Vì sao người xa quê nhớ cảnh ấy, và quay cảnh nhà mình sao cho an toàn, kín đáo.

Vietnamese family cleaning a tiled courtyard before Lunar New Year, quilts hung on a line in winter sun, a teenager wiping a wooden window frame, faces turned away, warm late morning light

Với nhiều gia đình Việt, Tết không bắt đầu vào đêm giao thừa mà bắt đầu vào những ngày dọn nhà cuối năm: chăn màn được mang ra phơi, mạng nhện được quét khỏi góc trần, đồ đồng được lau sáng, cửa sổ được lau trong, cả nhà xắn tay áo cùng làm. Đó là cảnh không ai dàn dựng, lặp lại mỗi năm trong hàng triệu ngôi nhà, và là khoảnh khắc người đi xa nhớ nhất khi không về kịp Tết.

Mục từ này kể những ngày dọn nhà cuối năm diễn ra thế nào, vì sao nó mang nhiều cảm xúc đến vậy, những chi tiết đáng ghi lại, các lưu ý an toàn khi trèo cao và dùng chất tẩy rửa, và cách quay cảnh trong nhà mình mà không vô tình để lộ những thông tin không nên lộ.

Những ngày dọn nhà diễn ra thế nào

Ở nhiều gia đình, việc dọn nhà đón Tết bắt đầu từ khoảng giữa tháng Chạp và dồn dập nhất vào tuần cuối cùng của năm âm lịch. Không có lịch chung; mỗi nhà làm theo nếp riêng và theo ngày nghỉ của người đi làm. Người ở nhà thường làm trước những việc nhỏ như giặt rèm, phơi chăn, rồi chờ con cháu về để làm những việc nặng như lau trần, lau quạt, dọn kho.

Một ngày dọn nhà điển hình bắt đầu bằng việc khiêng đồ đạc ra sân. Bàn ghế được lau, tủ được dọn, những món đồ cả năm không dùng đến được lôi ra, có món bỏ đi, có món được giữ lại vì một kỷ niệm. Chăn bông, đệm được vác lên sân thượng hay căng trên dây phơi để hứng nắng hanh cuối đông. Sàn nhà được cọ, cửa kính được lau, ngoài sân được quét sạch lá.

Nhiều gia đình giữ nếp lau dọn bàn thờ gia tiên và các đồ thờ bằng đồng vào những ngày này, làm cẩn thận và trang trọng hơn mọi việc khác. Người lớn thường tự tay làm, trẻ con được giao lau những món nhỏ hơn. Cách làm cụ thể tuỳ nếp mỗi nhà, mỗi vùng.

Khi mọi thứ xong, đồ đạc được kê lại, có khi theo một cách mới. Cây đào, cây quất, chậu hoa được đặt vào chỗ. Ngôi nhà sạch sẽ, thơm mùi nắng và mùi nước lau sàn, và cả nhà ngồi xuống uống nước với cảm giác nhẹ nhõm: năm cũ đã khép lại.

Vì sao cảnh dọn nhà cuối năm khiến người ta xúc động

Đó là lúc cả nhà làm chung một việc. Cả năm, mỗi người một việc, một giờ giấc. Những ngày dọn nhà là hiếm hoi khi ông bà, cha mẹ, con cháu cùng làm, cùng nói chuyện, cùng cằn nhằn và cùng cười. Người đi xa nhớ chính sự đông đủ đó.

Mỗi món đồ mở ra một câu chuyện. Khi dọn tủ, người ta tìm thấy tấm ảnh cũ, cuốn vở của con, món quà từ lâu lắm. Mỗi món đồ là một lần dừng tay, kể chuyện. Những ngày dọn nhà vì vậy cũng là những ngày nhớ lại cả năm, cả đời.

Nắng hanh và mùi chăn phơi là ký ức của giác quan. Nắng cuối đông ở miền Bắc hanh khô, chăn phơi xong có mùi nắng rất riêng. Ở miền Nam, nắng cuối năm gắt và trong. Những chi tiết giác quan ấy gắn chặt với cảm giác Tết sắp đến.

Ngôi nhà đổi khác cho thấy thời gian trôi. Kê lại đồ, treo tranh mới, thay rèm, mỗi năm ngôi nhà một khác một chút. Người về sau một năm xa nhìn ngôi nhà vừa được dọn là thấy năm cũ đã qua thật.

Đó là cách nói "chào năm mới" không cần lời. Người Việt thường không quen nói lời yêu thương. Lau giúp mẹ cái cửa, phơi giúp bố cái chăn là cách bày tỏ sự quan tâm, và ai cũng hiểu.

Người xa quê nhớ những ngày dọn nhà

Với người Việt sống ở nước ngoài hay làm việc ở thành phố xa, không phải năm nào cũng về được Tết. Nhiều người nói điều họ tiếc nhất không phải bữa cơm tất niên hay đêm giao thừa, mà là những ngày trước đó, khi được cùng gia đình dọn nhà. Những việc ấy bình thường đến mức khi còn ở nhà, người ta thường ngại; khi đi xa, người ta lại thèm được ngại như thế.

Có những gia đình gọi video cho người con ở xa ngay trong lúc đang dọn nhà, xoay máy cho con xem góc nhà đã sạch, cây đào đã nở. Người con ở bên kia màn hình có khi chỉ ngồi xem, không nói gì nhiều. Đó là cách người ta "về" Tết khi không thể về.

Cũng vì vậy, những đoạn quay cảnh dọn nhà đón Tết thường có sức chạm rất lớn, kể cả khi không có gì đặc biệt trong khung hình. Một cái chổi quét qua sân, một tấm chăn phơi trên dây, một chiếc bình đồng được lau sáng dưới nắng, những hình ảnh ấy gợi lại cả một mùa trong ký ức người xem.

Dọn nhà đón Tết: mỗi vùng một nếp

Việc dọn nhà cuối năm có ở khắp nơi, nhưng mỗi vùng có những nét riêng gắn với khí hậu và nhà cửa. Ở miền Bắc, cuối năm là mùa hanh khô xen những đợt nồm ẩm, nên người ta tranh thủ ngày nắng để phơi chăn bông, phơi đệm, giặt màn; tường nhà ẩm mốc sau mùa nồm có khi được quét lại vôi. Ở nhiều làng, việc quét vôi cổng, quét vôi tường rào là việc chung của cả xóm.

Ở miền Trung, mùa mưa vừa qua để lại bùn đất, rêu mốc, nên dọn nhà cuối năm nhiều khi là dọn hậu quả của nước. Ở miền Nam, nắng cuối năm trong và gắt, người ta lau chùi, sơn sửa, thay rèm, trang hoàng hoa mai, cúc vạn thọ trước cửa. Nhà ven sông còn dọn cả bến nước, cầu ao, xuồng ghe.

Ở thành phố, căn hộ nhỏ thì việc dọn dẹp gọn hơn, nhiều nhà thuê người làm dịch vụ vệ sinh. Không khí có khác, nhưng tinh thần vẫn vậy: muốn bước sang năm mới trong một ngôi nhà sạch sẽ, gọn gàng, và muốn cả nhà cùng góp tay.

An toàn khi dọn nhà cuối năm

Những ngày dọn nhà cũng là những ngày dễ xảy ra tai nạn trong gia đình: ngã thang, điện giật khi lau quạt, ngộ độc hơi hoá chất. Bảng dưới gom những tình huống hay gặp và cách phòng.

ViệcNguy cơ thường gặpCách làm an toàn hơn
Lau trần, lau quạt trần, đènNgã khi đứng trên ghế, trên bàn chồng ghế; điện giật khi lau thiết bị còn cắm điệnDùng thang chắc chắn, có người giữ chân thang; ngắt điện, ngắt aptomat trước khi lau
Lau cửa kính tầng caoNgã khi nhoài người ra ngoài lan can, ra ngoài cửa sổChỉ lau mặt trong và phần với tới được an toàn; mặt ngoài tầng cao nên thuê người có đồ bảo hộ
Dùng chất tẩy rửaTrộn các loại chất tẩy với nhau có thể sinh khí độcKhông trộn chất tẩy; dùng từng loại theo hướng dẫn trên bao bì, mở cửa thông thoáng, đeo găng
Lau đồ đồng, đồ thờLàm rơi vỡ, làm xước, dùng chất tẩy mạnh không phù hợpLàm trên mặt phẳng, lót khăn; ưu tiên khăn mềm, cách làm nhẹ nhàng; đồ quý nên hỏi người có kinh nghiệm
Treo đèn trang tríDây điện hở, ổ cắm quá tải, đèn để sát rèm, sát cây khôDùng đèn còn tốt, không nối dây chắp vá, tắt đèn khi đi ngủ hoặc ra ngoài

Người cao tuổi trong nhà thường muốn tự làm những việc mình đã làm mấy chục năm. Nên để họ làm phần việc nhẹ và giữ cho họ không phải trèo cao; đó cũng là một cách để Tết được trọn vẹn.

Quay cảnh dọn nhà: giữ kỷ niệm, giữ cả sự kín đáo

Quay lại những ngày dọn nhà là cách giữ kỷ niệm rất đẹp. Nhưng nhà là nơi riêng tư nhất, nên trước khi đăng lên mạng, có vài điều cần nghĩ kỹ.

  1. Hỏi ý kiến mọi người trong nhà trước khi quay và trước khi đăng. Không phải ai cũng muốn xuất hiện trong bộ đồ ở nhà, đầu tóc rối, đang làm việc nặng.
  2. Với trẻ em, kể cả con mình, cân nhắc không đăng cảnh thấy rõ mặt, nhất là khi kèm thông tin về trường, lớp hay nơi ở.
  3. Không quay lộ số nhà, tên đường, biển số xe, cổng nhà nhìn từ ngoài vào, vì những chi tiết đó cho người lạ biết bạn sống ở đâu.
  4. Không quay khoe đồ quý, két sắt, nơi cất giữ tiền vàng hay đồ cổ trong nhà.
  5. Không đăng ngay lúc cả nhà chuẩn bị đi về quê hay đi du lịch dịp Tết; đăng như vậy là báo cho người lạ biết nhà sắp vắng. Đợi về rồi hãy đăng.
  6. Giữ bản gốc trong máy hay ổ lưu trữ của gia đình. Bản đăng mạng có thể bị nén, bị mất; bản gốc mới là kỷ vật.

Một đoạn quay đẹp về những ngày dọn nhà không cần thấy rõ mặt ai: đôi tay vắt khăn, cái chổi trên sân, tấm chăn bay trong gió, tiếng nói chuyện của cả nhà. Những thứ đó vừa đủ gợi nhớ, vừa giữ được sự riêng tư.

Những khoảnh khắc nhỏ đáng giữ lại

Nếu năm nay bạn có mặt ở nhà vào những ngày dọn dẹp, đây là những khoảnh khắc nhỏ mà sau này rất có thể bạn sẽ muốn xem lại.

  • Mẹ hay bà đứng giữa nhà chỉ việc cho từng người, tay chống hông, giọng vừa nghiêm vừa vui.
  • Bố trèo thang thay bóng đèn, con đứng dưới giữ thang và đưa đồ.
  • Chăn bông phơi trên dây, được vỗ bằng chiếc vợt hay cành tre cho bụi bay ra trong nắng.
  • Một món đồ cũ được tìm thấy, cả nhà xúm lại xem và kể chuyện.
  • Chậu nước lau nhà đổi màu sau mỗi lượt lau, rồi trong dần khi nhà đã sạch.
  • Cây đào, cây quất được khiêng vào vị trí, mọi người đứng lùi lại ngắm xem đã cân chưa.
  • Cuối ngày, cả nhà ngồi uống nước trong căn phòng vừa dọn xong, chưa ai muốn đứng dậy.

Những khoảnh khắc này không cần kỹ thuật quay phức tạp. Đặt máy ở một góc, để máy chạy, rồi quên nó đi; những đoạn hay nhất thường là những đoạn không ai để ý mình đang được quay, trong khi mọi người trong nhà đều đã biết và đồng ý.

Câu hỏi thường gặp

Nên bắt đầu dọn nhà đón Tết từ khi nào?

Không có ngày bắt buộc. Nhiều gia đình bắt đầu từ giữa tháng Chạp, làm dần từng phần để không quá mệt, rồi dồn những việc cần đông người vào lúc con cháu về. Chia việc theo phòng và theo tuần giúp đỡ vất vả hơn dọn dồn một ngày.

Có nên dùng chất tẩy mạnh để lau đồ đồng?

Đồ đồng, nhất là đồ cũ hay đồ có hoa văn, có thể bị xước, đổi màu nếu dùng chất tẩy không phù hợp. Hãy đọc hướng dẫn của sản phẩm, thử ở chỗ khuất trước, và hỏi người có kinh nghiệm với đồ quý. Tuyệt đối không trộn các loại chất tẩy với nhau.

Có nên đăng video dọn nhà lên mạng không?

Có thể, nếu mọi người trong nhà đồng ý và video không để lộ địa chỉ, tài sản, lịch đi vắng của gia đình. Với trẻ em, nên cân nhắc kỹ hơn. Giữ một bản riêng cho gia đình thường quý hơn bản đăng mạng.

Người già muốn tự trèo thang lau trần thì làm sao?

Tôn trọng mong muốn được góp sức của người già, nhưng nhẹ nhàng giao cho họ việc khác như chỉ việc, lau đồ trên bàn, sắp xếp lại tủ. Việc trèo cao nên để người trẻ, có người giữ thang. Ngã thang ở người cao tuổi có thể để lại hậu quả nặng.

Ở xa không về được, làm sao để vẫn có cảm giác dọn nhà đón Tết?

Nhiều người dọn chính căn phòng mình đang ở vào cùng những ngày đó, gọi video cho gia đình trong lúc cả hai bên cùng dọn. Một vài món quen như cành hoa, đĩa trái cây, mùi nhang trầm nếu có cũng giúp gợi lại không khí.

Đồ cũ dọn ra nên xử lý thế nào?

Chia thành ba nhóm: còn dùng được thì cho, tặng; hỏng thì phân loại để bỏ đúng chỗ, nhất là pin, bóng đèn, đồ điện tử; còn lại là đồ kỷ niệm thì cất gọn. Hỏi ý kiến người lớn trước khi bỏ món gì có thể là kỷ vật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138