Tiếng rừ rừ là âm thanh trầm, đều, rung nhẹ mà mèo nhà phát ra từ vùng thanh quản, kéo dài cả lúc hít vào lẫn thở ra. Nhiều người nghe như một cái máy nổ nhỏ chạy trong ngực con mèo, đặt tay lên lưng còn cảm thấy rung. Phần lớn trường hợp đó là lúc mèo thư thái: nằm cạnh người quen, được vuốt đúng chỗ, sắp ngủ. Nhưng rừ rừ không phải lúc nào cũng có nghĩa là vui, và đó là chỗ làm mục từ này đáng đọc.
Bài này giải thích tiếng rừ rừ được tạo ra thế nào theo hiểu biết hiện nay, những tình huống mèo hay rừ rừ, cách đọc nó cùng tư thế và ánh mắt để không hiểu nhầm, và cách quay, ghi âm một con mèo đang rừ rừ mà không đánh thức hay giữ chặt nó. Những chỗ khoa học còn tranh luận được ghi rõ là còn tranh luận.
Tiếng rừ rừ được tạo ra từ đâu trong cơ thể con mèo
Cách giải thích được nhắc đến nhiều nhất là các cơ nhỏ quanh thanh quản co và giãn rất nhanh, làm khe giữa hai dây thanh khép mở liên tục. Luồng khí đi qua khe đó bị ngắt quãng đều đặn nên sinh ra tiếng rung trầm. Vì nhịp co giãn này diễn ra cả khi hít vào lẫn thở ra, tiếng rừ rừ gần như liền mạch, chỉ đổi âm sắc rất nhẹ ở chỗ chuyển hơi. Đây là điểm khác với tiếng meo, vốn chỉ phát ra khi thở ra.
Tần số tiếng rừ rừ thường được mô tả là khá thấp, cỡ vài chục lần rung mỗi giây, tuỳ con mèo và tuỳ lúc. Có nghiên cứu những năm gần đây cho rằng chính cấu tạo của dây thanh mèo, với một lớp mô đệm dày, cũng góp phần giúp tạo âm trầm như vậy mà không cần cơ bắp làm hết mọi việc. Giới nghiên cứu vẫn đang bàn về tỷ lệ góp phần của từng cơ chế, nên bạn đọc ở đâu thấy câu khẳng định chắc nịch một kiểu duy nhất thì nên giữ một chút dè dặt.
Điều chắc chắn hơn là tiếng rừ rừ do não điều khiển, không phải phản xạ máy móc. Mèo có thể bắt đầu, dừng lại, kêu to hay nhỏ tuỳ tình huống. Đó là lý do cùng một con mèo có lúc rừ rừ ầm ầm khi được gãi cằm, có lúc rừ rừ khẽ đến mức phải áp tai sát mới nghe.
Những tình huống mèo hay rừ rừ nhất
Lúc mèo con bú mẹ. Mèo con biết rừ rừ từ rất sớm, chỉ vài ngày sau khi sinh. Khi bú, mèo con rừ rừ và mèo mẹ cũng rừ rừ đáp lại. Nhiều người nuôi tin rằng đây là cách hai bên báo cho nhau biết mọi thứ ổn, trong lúc mèo con còn chưa mở mắt, chưa nghe rõ.
Lúc được vuốt ve và nằm cạnh người quen. Đây là cảnh quen thuộc nhất: mèo nằm trên đùi, mắt lim dim, chân trước nhịp nhịp lên chăn như đang nhồi bột. Tiếng rừ rừ lúc này thường đều, vừa phải, cơ thể mềm.
Lúc đòi ăn. Có quan sát cho thấy khi xin ăn, một số con mèo chen vào tiếng rừ rừ một âm cao, gần giống tiếng kêu nhỏ, khiến người nghe thấy sốt ruột hơn hẳn. Bạn để ý buổi sáng sát giờ cho ăn, tiếng rừ rừ của mèo nhà mình có nghe "gắt" hơn lúc tối không.
Lúc đau, mệt hoặc căng thẳng. Mèo cũng rừ rừ khi đang khó chịu: lúc ở phòng khám thú y, sau khi bị thương, thậm chí lúc sắp sinh. Cách hiểu phổ biến là tiếng rừ rừ có tác dụng tự trấn an, giống như con người hít thở chậm khi hồi hộp.
Lúc chào nhau. Hai con mèo thân nhau đôi khi rừ rừ khi cọ đầu, nằm sát nhau. Tiếng rừ rừ đi kèm cọ má, đuôi dựng cao thường là tín hiệu thân thiện giữa các con trong nhà.
Đọc tiếng rừ rừ cùng tư thế: vui, tự trấn an hay cần để ý
Tiếng rừ rừ riêng nó không đủ để đoán tâm trạng. Bạn cần nhìn cả người con mèo. Bảng dưới là cách đọc phổ biến của người nuôi lâu năm, dùng để tham khảo, không phải để chẩn đoán.
| Điều bạn thấy cùng tiếng rừ rừ | Cách hiểu thường gặp | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Thân mềm, mắt lim dim hoặc nháy chậm, đuôi nằm yên | Thư thái, dễ chịu | Cứ để mèo nằm, vuốt nhẹ nếu nó tự dụi vào tay |
| Rừ rừ kèm tiếng kêu cao chen vào, cứ quanh quẩn chân bạn gần giờ ăn | Đang đòi một thứ gì đó, thường là thức ăn | Giữ đúng giờ cho ăn, không thưởng thêm mỗi lần mèo kêu để khỏi thành thói |
| Nằm co một góc, không ăn, thở nhanh nhưng vẫn rừ rừ | Có thể đang mệt hoặc đau và tự trấn an | Theo dõi kỹ, gọi phòng khám thú y nếu kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường |
| Tai cụp ngang, đuôi quất mạnh, rừ rừ ngắt quãng khi đang được vuốt | Đã đủ, sắp khó chịu | Dừng tay ngay, để mèo tự đi |
| Mèo mẹ nằm nghiêng cho con bú, cả ổ cùng rừ rừ | Giao tiếp mẹ con bình thường | Đứng xa, không bế mèo con ra khỏi ổ để quay |
Nguyên tắc gọn: tiếng rừ rừ cho bạn biết mèo đang "nói", còn tư thế, ánh mắt và việc nó có ăn uống bình thường hay không mới cho biết nó nói gì. Nếu mèo rừ rừ nhưng bỏ ăn, trốn kỹ, đi lại khác thường hơn một ngày, đó là việc của bác sĩ thú y chứ không phải của bài đọc này.
Vì sao người ta nghe mèo rừ rừ mà thấy dễ chịu
Tiếng rừ rừ có mấy đặc điểm khiến tai người dễ chịu: âm trầm, đều nhịp, không có tiếng gắt đột ngột. Nó gần với những âm thanh nền mà nhiều người dùng để ngủ, như tiếng quạt chạy hay tiếng mưa đều. Kèm theo đó là hình ảnh một con vật nằm yên, tin tưởng người bên cạnh, mà con người vốn dễ mềm lòng trước cảnh đó.
Trên mạng hay lan truyền thông tin rằng tiếng rừ rừ ở một dải tần nhất định giúp liền xương, giảm huyết áp cho người nghe. Đây là các giả thuyết được nêu ra và bàn luận, chưa có bằng chứng đủ chắc để coi là tác dụng chữa bệnh. Bạn có thể tận hưởng tiếng rừ rừ như một âm thanh làm dịu, nhưng đừng coi nó là liệu pháp thay cho thăm khám.
Một lý do nữa ít ai nói: tiếng rừ rừ là phần thưởng. Người nuôi mèo biết mèo không dễ dãi; được một con mèo chọn nằm lên đùi và rừ rừ là cảm giác được công nhận. Clip mèo rừ rừ được xem đi xem lại phần nhiều vì cảm giác đó, chứ không vì âm thanh lạ.
Ghi âm và quay mèo rừ rừ mà không làm phiền nó
Tiếng rừ rừ rất trầm và nhỏ, micro điện thoại thường thu kém hơn tai người. Muốn có một đoạn ghi rõ mà mèo vẫn thoải mái, bạn làm theo thứ tự này.
- Chờ mèo tự đến nằm cạnh, đừng bế nó lên hay đặt nó vào chỗ bạn muốn quay. Mèo bị giữ thường ngừng rừ rừ hoặc bỏ đi.
- Tắt quạt, ti vi, máy lạnh nếu được trong vài phút. Tiếng nền đều của quạt là thứ nuốt mất tiếng rừ rừ nhiều nhất.
- Đặt điện thoại nằm yên trên chăn, cách đầu mèo một gang tay, micro hướng về phía ngực và cổ. Không áp máy lên người mèo, vì máy rung khi có thông báo có thể làm nó giật mình.
- Bật chế độ không làm phiền và tắt đèn flash, tắt âm thanh bấm máy nếu máy cho phép.
- Quay ngang, giữ khung đủ rộng để thấy cả thân và đuôi. Người xem đọc được tâm trạng mèo qua tư thế, không chỉ qua tiếng.
- Quay một đoạn dài vài phút rồi cắt sau, thay vì bật tắt liên tục. Mỗi lần bạn với tay là một lần mèo có thể đổi ý.
- Mèo đứng dậy bỏ đi thì dừng. Không gọi lại, không dùng đồ ăn dụ quay lại chỉ để có thêm một đoạn.
Nếu bạn quay mèo của nhà người khác, xin phép chủ trước. Nếu clip có cảnh trong nhà, xem lại khung hình để không lộ địa chỉ, giấy tờ hay khuôn mặt người không muốn lên hình.
Những hiểu nhầm hay gặp về tiếng rừ rừ
Hiểu nhầm phổ biến nhất là "mèo rừ rừ tức là đang vui". Như phần trên đã nói, mèo rừ rừ cả lúc đau và lúc sợ. Một con mèo vừa bị xe quệt mà vẫn rừ rừ không có nghĩa là nó ổn.
Hiểu nhầm thứ hai là "mèo nào cũng rừ rừ to". Có con rừ rừ rất nhỏ, chỉ cảm nhận được khi đặt tay lên cổ. Có con hầu như không phát ra tiếng nghe được. Điều đó không nói lên con mèo kém tình cảm hơn.
Hiểu nhầm thứ ba liên quan đến họ mèo lớn. Không phải loài mèo nào cũng rừ rừ liên tục như mèo nhà. Những loài biết gầm lớn thường được mô tả là không rừ rừ kiểu hai chiều hít thở như mèo nhà, trong khi một số loài mèo cỡ vừa, như báo săn, lại được ghi nhận là rừ rừ. Ranh giới chính xác giữa các loài vẫn được các nhà động vật học bàn tiếp, nên đây là chỗ nên đọc với thái độ tò mò hơn là thuộc lòng.
Cuối cùng, tiếng rừ rừ không phải thứ có thể "dạy" mèo làm theo lệnh. Bạn tạo được điều kiện để mèo thoải mái, còn rừ rừ hay không là chuyện của nó.
Ổ mèo con: nơi tiếng rừ rừ rõ nhất và cũng dễ bị làm phiền nhất
Nếu trong nhà có mèo mẹ vừa sinh, bạn sẽ được nghe tiếng rừ rừ ở dạng đầy đủ nhất: mèo mẹ nằm nghiêng, cả ổ mèo con dồn vào bụng, tiếng rừ rừ của mẹ và của con chồng lên nhau thành một lớp âm trầm. Đó là cảnh đáng xem, nhưng cũng là lúc mèo mẹ nhạy cảm nhất với người lạ, tiếng động và việc bị dời ổ.
Những tuần đầu, mèo mẹ có thể tha con sang chỗ khác nếu thấy ổ cũ bị động quá nhiều. Vì vậy, muốn quay cảnh này, bạn đặt máy từ xa, quay một lần ngắn rồi lui ra. Không bật đèn sáng rọi vào ổ, không bế từng con mèo con lên để lấy cảnh cận, không để trẻ nhỏ thò tay vào. Mèo con còn nhỏ cần được giữ ấm, bú đều, mỗi lần bị nhấc ra khỏi ổ là một lần mất nhiệt và mất bữa.
Khi mèo con lớn hơn, bắt đầu tự đi quanh ổ, tiếng rừ rừ của chúng vẫn còn đó, nhỏ và nhanh hơn của mèo trưởng thành. Đây là lúc dễ quay hơn, miễn là mèo mẹ vẫn bình thản khi thấy bạn ở gần.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con mấy ngày tuổi thì biết rừ rừ?
Mèo con thường bắt đầu rừ rừ từ rất sớm, chỉ vài ngày sau khi sinh, nhất là lúc bú mẹ. Mỗi con một khác, nên nếu mèo con nhà bạn chưa rừ rừ rõ thì chưa có gì phải lo, miễn là nó bú tốt và tăng cân đều.
Mèo rừ rừ khi đang ốm có nghĩa là đỡ hơn không?
Không nhất thiết. Mèo có thể rừ rừ để tự trấn an khi đang đau hay mệt. Bạn nên nhìn thêm việc ăn uống, đi vệ sinh, nhịp thở và mức độ hoạt động, và hỏi bác sĩ thú y nếu thấy bất thường kéo dài.
Vì sao mèo đang rừ rừ lại cắn nhẹ tay người vuốt?
Nhiều con mèo có ngưỡng chịu vuốt ve khá thấp. Đang dễ chịu, đến một lúc chúng thấy đủ và báo bằng cách cắn nhẹ. Để ý đuôi bắt đầu quất, da lưng giật giật hay tai xoay ngang là dừng tay trước khi bị cắn.
Tiếng rừ rừ có chữa được bệnh cho người nghe không?
Hiện chưa có bằng chứng đủ chắc để nói tiếng rừ rừ chữa được bệnh nào. Có các giả thuyết được bàn luận về dải tần thấp, nhưng bạn chỉ nên coi đây là âm thanh làm dịu, không thay cho thăm khám hay điều trị.
Làm sao thu được tiếng rừ rừ rõ bằng điện thoại?
Tắt quạt và các nguồn tiếng nền, đặt điện thoại nằm yên cách cổ mèo khoảng một gang tay, bật chế độ không làm phiền rồi quay một đoạn dài. Không áp máy lên người mèo và không giữ mèo lại để quay.
Mèo hoang ngoài đường có rừ rừ với người lạ không?
Có con quen người nên rừ rừ khi được cho ăn, có con thì không bao giờ. Với mèo không quen, bạn nên giữ khoảng cách, không bế, không cố vuốt để quay clip, vì mèo hoảng có thể cào cắn và bạn cũng không biết tình trạng tiêm phòng của nó.