Quay tua nhanh, hay time-lapse, là cách để máy chụp từng khung hình cách nhau vài giây trong một khoảng dài rồi ghép lại thành clip chạy nhanh. Một giờ mây trôi qua đỉnh núi, một buổi chợ từ lúc dọn hàng đến lúc vãn, một bông hoa quỳnh nở trong đêm đều có thể gói trong vài chục giây. Cảnh vốn chậm đến mức đứng nhìn thấy chán, khi tua nhanh bỗng trở thành thứ người ta xem đi xem lại.
Muốn có một clip tua nhanh đẹp, gần như mọi thứ phụ thuộc vào ba việc: chọn cảnh có chuyển động chậm nhưng rõ, đặt máy hoàn toàn cố định trong suốt thời gian quay, và giữ pin cùng bộ nhớ đủ cho cả buổi. Bài này hướng dẫn từng việc, kèm phép tính để bạn biết phải quay bao lâu mới ra được clip dài bao nhiêu.
Tua nhanh khác quay rồi tăng tốc ở chỗ nào
Bạn có thể quay một đoạn video dài bình thường rồi tăng tốc khi sửa, kết quả trông giống tua nhanh. Nhưng cách đó tốn bộ nhớ rất lớn, vì máy ghi đầy đủ khoảng 30 khung hình mỗi giây suốt cả giờ, trong khi phần lớn số khung hình ấy sẽ bị bỏ đi lúc tăng tốc. Chế độ tua nhanh trong ứng dụng máy ảnh làm ngược lại: nó chỉ chụp một khung hình sau mỗi khoảng thời gian, nên một giờ quay chỉ chiếm dung lượng của một clip ngắn.
Lợi ích thứ hai ít người để ý là cảm giác chuyển động. Mỗi khung hình trong chế độ tua nhanh có thể được phơi sáng lâu hơn một chút, nên mây, dòng người, đèn xe trông mềm và liền mạch, không giật cục. Một số máy còn tự điều chỉnh khoảng cách giữa các khung theo độ dài buổi quay, để clip cuối luôn rơi vào khoảng vài chục giây dù bạn quay mười phút hay ba giờ.
Còn một chế độ gần giống gọi là hyperlapse, tức tua nhanh trong khi người quay đi chuyển, chẳng hạn cầm máy đi dọc một con phố. Máy dùng chống rung điện tử để làm phẳng bước chân. Hyperlapse vui và dễ làm, nhưng bài này tập trung vào tua nhanh với máy đứng yên, vì đó là kiểu cho hình sạch nhất và dễ học nhất với người mới.
Tính trước: quay bao lâu thì được clip bao nhiêu giây
Nếu máy của bạn cho chọn khoảng cách giữa hai khung hình, phép tính dưới đây giúp lên kế hoạch. Công thức: số khung hình bằng thời gian quay chia cho khoảng cách; độ dài clip bằng số khung hình chia cho 30 nếu clip phát 30 khung mỗi giây. Các con số là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính.
| Thời gian quay | Khoảng cách giữa hai khung | Số khung hình | Độ dài clip ở 30 khung mỗi giây |
|---|---|---|---|
| 10 phút | 1 giây | 600 | 20 giây |
| 30 phút | 2 giây | 900 | 30 giây |
| 1 giờ | 3 giây | 1.200 | 40 giây |
| 2 giờ | 5 giây | 1.440 | Khoảng 48 giây |
Khoảng cách ngắn hợp với chuyển động nhanh như dòng xe, người đi bộ; khoảng cách dài hợp với chuyển động rất chậm như bóng nắng trên tường, mây cao, hoa nở. Nếu máy tự chọn khoảng cách, bạn chỉ cần nhớ quy tắc thô: muốn clip khoảng nửa phút, hãy quay ít nhất hai mươi đến ba mươi phút. Quay năm phút thì clip thường chỉ còn vài giây, chưa đủ để người xem cảm được sự thay đổi.
Cảnh nào đáng quay tua nhanh
Cảnh hợp với tua nhanh có chung một điểm: chuyển động chậm, đều, kéo dài, và có điểm đầu điểm cuối khác hẳn nhau. Dưới đây là những cảnh dễ tìm ở Việt Nam.
- Mây trôi qua núi, biển mây tan dần khi nắng lên ở vùng cao.
- Bầu trời từ lúc hoàng hôn đến khi đèn đường bật sáng, cảnh chuyển từ vàng cam sang xanh thẫm.
- Chợ sớm từ lúc người bán bày hàng đến lúc đông khách.
- Thuỷ triều lên xuống ở bãi đá, bãi bồi, nước tràn dần vào chân đá.
- Bóng nắng chạy qua sân gạch, qua hiên nhà trong một buổi chiều.
- Hoa quỳnh, hoa phù dung nở trong vài giờ, đặt máy cách bông hoa một khoảng ngắn.
- Một bức tranh ghép hay một món đồ thủ công được làm xong dần trên bàn, quay từ trên xuống.
Cảnh không hợp là cảnh gần như không đổi, như mặt hồ phẳng lặng không gió, hoặc cảnh mà người trong đó là trọng tâm và cần nhìn rõ nét mặt, vì tua nhanh làm người thành những bóng lướt qua. Khi quay nơi công cộng, người qua lại thường chỉ là vệt mờ, nhưng nếu ai đó ngồi yên lâu ngay trước máy, hãy cân nhắc xin phép hoặc đổi góc.
Đặt máy và cài đặt trước khi bấm
Mọi rung động nhỏ trong suốt buổi quay đều hiện thành cú giật trong clip. Đây là phần chuẩn bị quyết định kết quả.
- Đặt điện thoại lên chân máy nhỏ hoặc kê chắc trên mặt phẳng như bậc đá, lan can, mép tường. Không cầm tay, kể cả khi bạn nghĩ mình giữ được rất yên.
- Bật chế độ máy bay hoặc chế độ không làm phiền để cuộc gọi, tin nhắn không làm gián đoạn. Nhiều máy dừng quay khi có cuộc gọi đến.
- Hạ độ sáng màn hình xuống thấp để tiết kiệm pin, nhưng không tắt hẳn ứng dụng máy ảnh.
- Chạm vào khung hình để chọn điểm lấy nét rồi giữ để khoá nét và độ sáng nếu máy cho phép. Khi trời chuyển sáng hoặc tối, có lúc nên để máy tự chỉnh, xem phần dưới.
- Bố cục với đường chân trời ngang bằng. Bật lưới chia khung trong cài đặt máy ảnh để dễ căn.
- Cắm pin dự phòng nếu buổi quay dài hơn khoảng nửa giờ, và kiểm lại bộ nhớ còn trống.
- Bấm quay rồi rời tay khỏi máy. Đứng cạnh để trông, tránh chạm vào chân máy hay mặt bàn đặt máy.
Ở nơi có gió mạnh như đỉnh đồi, bờ biển, chân máy nhẹ có thể rung. Bạn có thể hạ thấp chân máy, treo túi đồ vào giữa chân để tăng độ nặng, hoặc tìm chỗ khuất gió. Đừng đặt máy trên lan can cao, mép vực, mép kè để có góc đẹp; một cú trượt là mất máy, và chính bạn cũng không nên đứng ở mép những chỗ đó.
Khi ánh sáng thay đổi trong lúc quay
Hoàng hôn và bình minh là cảnh đẹp nhưng khó. Trong một giờ quanh lúc mặt trời lặn, độ sáng có thể giảm rất nhiều. Nếu khoá độ sáng từ đầu, nửa sau của clip sẽ tối đen; nếu để máy tự chỉnh, clip có thể nhấp nháy sáng tối từng chặp vì máy đổi thông số từng bước.
Cách dung hoà thường dùng. Với hoàng hôn, để máy tự chỉnh độ sáng nhưng khoá nét. Với cảnh ánh sáng gần như không đổi như chợ có mái che, khoá cả nét lẫn độ sáng để hình đều. Nhiều máy hiện nay đã làm mượt việc tự chỉnh sáng trong chế độ tua nhanh, nên hãy quay thử một buổi ngắn trước.
Đèn đường và đèn xe ban đêm. Tua nhanh ban đêm cho những dải sáng đẹp của đèn xe, nhưng hình dễ nhiễu. Chọn chỗ có đèn đường đủ sáng, giữ máy thật chắc, và chấp nhận rằng điện thoại không thay được máy ảnh chuyên dụng ở cảnh rất tối.
Nắng chiếu thẳng vào máy. Để điện thoại dưới nắng trưa hàng giờ, máy rất dễ nóng và tự dừng quay. Che cho máy bằng một tấm bìa đặt cao phía trên, không che ống kính, hoặc quay vào buổi sáng sớm và chiều muộn khi nắng dịu.
Ba bài tập tua nhanh cho buổi đầu
Thay vì ra ngay đỉnh núi lúc bình minh, bạn nên luyện tay với ba bài ngắn ngay tại nhà. Mỗi bài dạy một điều khác nhau, và sai ở nhà thì không tiếc.
- Bài một, mây trên mái nhà: đặt máy ở cửa sổ hoặc ban công, chĩa lên một khoảng trời có mây, quay hai mươi phút vào buổi chiều có gió. Bài này dạy bạn cách kê máy chắc và cách để đường mái nhà ở mép khung làm điểm tựa cho mắt người xem.
- Bài hai, bóng nắng trên sàn: chọn một vệt nắng chiếu qua song cửa xuống nền gạch, quay khoảng một giờ. Bạn sẽ thấy vì sao cảnh rất chậm cần quay lâu, và thấy rõ ảnh hưởng của việc khoá hay không khoá độ sáng.
- Bài ba, một việc nhà từ trên xuống: kê máy nhìn thẳng xuống mặt bàn khi cả nhà gói bánh, nhặt rau hay xếp đồ. Bài này dạy bạn chọn khung đủ rộng để mọi đôi tay nằm trong hình suốt buổi, và dạy cả phép lịch sự là báo trước cho mọi người biết đang quay.
- Sau mỗi bài, xem lại và ghi ra một điều muốn sửa cho lần sau: kê máy cao hơn, quay lâu hơn, hay chọn giờ khác. Ba lần như vậy là bạn đã quen tay trước khi mang máy đi xa.
Những bài tập này cũng giúp bạn biết máy mình chạy được bao lâu với một lần sạc và nóng đến mức nào, hai điều không cài đặt nào cho bạn biết trước.
Xem lại, cắt và giữ bản gốc
Sau khi quay, hãy xem cả clip trên màn hình lớn nếu có thể. Những lỗi khó thấy trên điện thoại như một cú rung nhẹ giữa chừng, một vệt nhấp nháy, một con côn trùng bò qua ống kính thường lộ rõ khi phóng to. Đoạn đầu clip hay có vài giây rung do lúc bấm nút, và đoạn cuối có cú giật lúc bạn chạm vào máy để dừng. Cắt bỏ hai đoạn đó là clip đã sạch hơn hẳn.
Nếu clip quá ngắn, đừng kéo chậm nó lại, vì tua nhanh vốn đã ít khung hình nên kéo chậm sẽ giật. Lần sau hãy quay lâu hơn. Nếu clip quá dài, có thể tăng tốc thêm trong phần sửa mà vẫn mượt. Với những buổi quay công phu như biển mây lúc bình minh, hãy giữ bản gốc chưa sửa ở một nơi riêng trước khi cắt, để sau này có thể làm lại phiên bản khác.
Cuối cùng là chuyện nơi quay. Bãi biển có cờ cảnh báo, đỉnh núi khi trời giông, bờ ruộng lúc mưa dông đều không phải chỗ để đứng chờ máy chạy cả giờ. Theo dõi dự báo thời tiết từ nguồn chính thức trước khi đi, và nếu trời chuyển xấu thì thu máy về sớm. Clip có thể quay lại vào hôm khác; an toàn của bạn thì không làm lại được.
Câu hỏi thường gặp
Quay tua nhanh tối thiểu bao lâu thì đẹp?
Tuỳ cảnh, nhưng với người mới nên quay ít nhất hai mươi đến ba mươi phút để clip đủ khoảng nửa phút và người xem cảm được sự thay đổi. Quay vài phút thường chỉ ra clip vài giây, chưa kịp thấy gì đã hết.
Có cần chân máy để quay tua nhanh không?
Rất nên có, dù chỉ là chân máy mini rẻ tiền. Nếu không có, hãy kê máy chắc chắn trên mặt phẳng và chèn thêm đồ vật để máy không trượt. Cầm tay suốt nửa giờ gần như chắc chắn cho clip rung giật.
Vì sao clip tua nhanh bị nhấp nháy sáng tối?
Thường do máy tự đổi độ sáng từng bước khi trời chuyển sáng hoặc tối, hoặc do quay dưới đèn nhấp nháy. Với cảnh ánh sáng ổn định, khoá độ sáng sẽ giảm hiện tượng này; với hoàng hôn, có thể phải chấp nhận một chút thay đổi.
Quay tua nhanh có tốn nhiều pin không?
Có, vì màn hình và cảm biến phải hoạt động suốt buổi. Hạ độ sáng màn hình, bật chế độ máy bay và cắm pin dự phòng giúp máy chạy được lâu hơn. Dưới nắng gắt, máy còn có thể nóng và tự dừng.
Hyperlapse khác time-lapse ở điểm nào?
Time-lapse giữ máy đứng yên một chỗ, còn hyperlapse là tua nhanh trong khi người quay di chuyển, như đi dọc con phố. Hyperlapse dựa nhiều vào chống rung điện tử nên khung hình bị cắt bớt và đôi khi méo nhẹ ở mép.
Quay tua nhanh nơi công cộng có cần xin phép ai không?
Quay cảnh chung như bầu trời, dòng xe thường không cần xin, nhưng ở chợ, di tích, khu dân cư hoặc khi có người ngồi lâu trước máy thì nên hỏi ban quản lý hoặc người đó. Vụ việc cụ thể về quyền hình ảnh nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.