HayLuon.comHay Luôn
Hiện tượng thiên nhiên đáng xem

Tia nắng xuyên mây toả như nan quạt: vì sao thấy được những cột sáng giữa trời

Cột sáng toả ra sau đám mây là tia nắng song song trông như xoè quạt vì phối cảnh. Lúc nào dễ gặp, tia ngược và cách chụp không nhìn thẳng mặt trời.

Shafts of morning sunlight streaming through gaps in clouds over a misty valley of tea hills in Phu Tho, a lone figure in a conical hat walking a ridge path seen from behind

Tia nắng xuyên mây là những dải sáng tối xen kẽ toả ra từ phía sau một đám mây che mặt trời; thực chất đó là các luồng nắng gần như song song, trông như toả quạt chỉ vì phối cảnh, giống hai thanh ray đường tàu chụm lại ở phía xa. Bạn thấy được luồng nắng là nhờ trong không khí có hơi nước, bụi hay sương làm tán xạ ánh sáng, nếu không khí tuyệt đối sạch thì luồng nắng sẽ vô hình.

Mục từ này giải thích vì sao có cột sáng, lúc nào dễ gặp ở Việt Nam, một chi tiết ít người biết là tia ngược hội tụ ở phía đối diện mặt trời, cách chụp tia nắng mà không hại mắt, và lời nhắc cho những ai định tạo khói trong rừng để có ảnh đẹp.

Vì sao thấy được những luồng nắng

Ánh nắng đi qua không khí trong vắt gần như không để lại dấu vết nhìn thấy được từ bên cạnh. Nhưng khi không khí chứa nhiều hạt nhỏ như giọt sương, hơi ẩm, bụi, khói, mỗi hạt hắt một ít ánh sáng sang hai bên, và chính phần ánh sáng hắt ngang đó đến được mắt bạn. Đó là lý do bạn thấy được cột nắng chiếu qua khe cửa vào một căn phòng nhiều bụi, nhưng ít thấy trong một căn phòng sạch.

Ngoài trời, cột sáng chỉ lộ ra khi có tương phản: một phần nắng bị chắn bởi mép mây, núi, tán cây, còn phần bên cạnh thì lọt qua. Vùng bị chắn tạo thành dải bóng tối, vùng lọt qua thành dải sáng; dải tối cũng quan trọng không kém dải sáng, thiếu nó thì mắt chỉ thấy một vùng trời sáng chung chung.

Mặt trời ở rất xa nên các tia nắng tới Trái Đất gần như song song. Thế nhưng khi nhìn những luồng song song dài hàng chục cây số trải ra trước mắt, phần ở gần trông rộng, phần ở xa thu nhỏ lại, nên cả bó tia có vẻ toả ra từ một điểm chính là chỗ mặt trời. Người xưa nhiều nơi gọi chúng là mặt trời đang hút nước, một hình ảnh đẹp dù không đúng về vật lý.

Những lúc và những nơi dễ gặp cột sáng

Cột sáng cần ba thứ: nắng mạnh chiếu xiên, vật cản có khe hở, và không khí đủ ẩm hoặc có hạt lơ lửng. Ở Việt Nam, các tình huống sau hay cho cảnh đẹp:

  • Sáng sớm ở vùng đồi núi, thung lũng có sương. Nắng đầu ngày chiếu xiên qua sống núi hoặc tán rừng xuống làn sương, cột sáng hiện rõ và đổi hình theo từng phút khi sương tan.
  • Chiều muộn khi mây tích lởm chởm che mặt trời. Mặt trời thấp ở phía tây, những đám mây có mép rách tạo nhiều khe, tia nắng toả ra rộng khắp nửa bầu trời.
  • Sau mưa rào, khi mây bắt đầu vỡ. Không khí còn ẩm, nắng lọt qua các khe mây chiếu xuống mặt ruộng, mặt sông, tạo những vệt sáng như đèn sân khấu.
  • Trong rừng, rừng tre, vườn cây ăn quả ẩm ướt buổi sáng. Tán lá dày với nhiều khe nhỏ cho ra hàng chục cột sáng mảnh.
  • Trong nhà xưởng, chợ có mái cao, nhà thờ họ, đình làng nhiều bụi hoặc khói bếp. Nắng chiếu qua cửa sổ cao hay khe ngói tạo cột sáng cực rõ, hợp để quay những khoảnh khắc đời thường.

Ngày không khí ô nhiễm nặng cũng có thể cho cột sáng, nhưng thường đục và kém tương phản. Không khí ẩm sạch sau mưa hay sương sớm vùng núi mới cho những tia nắng trong, sắc nét mà người ta nhớ lâu.

Tia ngược: cột sáng hội tụ ở phía đối diện mặt trời

Đó là gì. Khi tia nắng xuyên mây trải dài qua cả bầu trời, chúng lại có vẻ chụm vào nhau ở chân trời phía đối diện với mặt trời. Hiện tượng này gọi là tia ngược. Không có gì phát sáng ở phía đó, đây vẫn là những luồng nắng song song, nhưng nhìn theo phối cảnh về phía xa bên kia thì chúng hội tụ lại.

Lúc nào thấy. Thường gặp lúc hoàng hôn hoặc bình minh khi cột sáng phía mặt trời rất rõ và trời đủ ẩm. Quay lưng lại với mặt trời, nhìn sát chân trời phía đối diện, bạn có thể thấy những dải sáng tối mờ chụm lại.

Vì sao ít người biết. Vì phần lớn người xem chỉ nhìn về phía mặt trời. Tia ngược mờ hơn, dễ lẫn với mây, nhưng một khi đã thấy, bạn sẽ hiểu ngay rằng cả bầu trời đang bị chia thành các dải sáng tối song song khổng lồ.

Thử tự kiểm phối cảnh. Nếu đứng ở chỗ thật thoáng và thấy cả tia phía mặt trời lẫn tia ngược, hãy nhìn lên đỉnh đầu: ở đó các dải sáng tối trông gần như song song. Ba hình ảnh ghép lại, toả ra ở một đầu, song song ở giữa, chụm lại ở đầu kia, chính là bằng chứng bằng mắt rằng chúng là những luồng nắng song song dài vô cùng, chỉ có góc nhìn làm chúng đổi dáng.

Chụp thế nào. Dùng góc rộng, đo sáng vào vùng trời phía đối diện mặt trời, giảm phơi sáng nhẹ cho dải tối rõ hơn. Ảnh tia ngược ít bị lóa vì mặt trời ở sau lưng.

Chụp cột sáng mà không nhìn thẳng vào mặt trời

Cột sáng đẹp nhất thường xuất phát từ ngay cạnh mặt trời, nên phải cẩn thận với mắt và cả cảm biến máy. Gợi ý theo thứ tự:

  1. Chọn lúc mặt trời đang nấp sau mép mây hoặc sau tán cây; đừng ngắm qua ống kính phóng to khi mặt trời còn lộ ra chói.
  2. Đứng sao cho vật cản che kín đĩa mặt trời trong khung hình, chỉ để luồng sáng toả ra từ mép vật cản.
  3. Đo sáng vào vùng trời sáng cạnh luồng nắng rồi kéo phơi sáng xuống cho tới khi dải tối hiện rõ. Phơi sáng dư sẽ làm cả bầu trời trắng xoá và mất tia.
  4. Trong rừng có sương, chọn nền phía sau tối như một bóng cây lớn, cột sáng sẽ nổi bật trên nền tối.
  5. Quay tua nhanh khi sương đang tan buổi sáng: các cột sáng dài ra, ngắn lại, xoay hướng, tạo đoạn phim ngắn rất dễ chịu.

Nếu thấy chấm sáng hay vệt tối còn lưu lại trong mắt sau khi nhìn về phía mặt trời, đó là dấu hiệu mắt đã bị chói quá mức; dừng lại, nhìn vào chỗ tối cho mắt nghỉ và đừng tiếp tục ngắm thẳng.

Đừng đốt lửa tạo khói để có tia nắng đẹp hơn

Biết rằng khói làm cột sáng hiện rõ, có người đốt lá, đốt hương trong rừng, vườn hay hang động để tạo ảnh. Đây là thói quen nên bỏ. Mùa khô, một đống lửa nhỏ trong rừng có thể thành cháy rừng; nhiều khu rừng, vườn quốc gia, khu bảo tồn cấm đốt lửa, vi phạm có thể bị xử lý theo quy định hiện hành. Khói trong hang kín, nhà kín còn ảnh hưởng tới sức khoẻ của chính bạn và người đứng cạnh.

Ảnh tạo khói cũng làm mất đi thứ khiến người xem thích tia nắng tự nhiên: cảm giác may mắn khi đúng lúc đúng chỗ, sương thật, ánh sáng thật. Một khoảnh khắc được dựng lên nên được mô tả rõ là dựng, để người xem không bị nhầm.

Nếu cần cột sáng trong không gian kín để quay sản phẩm, quay nghề, các đoàn làm phim thường dùng máy tạo sương mù chuyên dụng ở nơi được phép, có người chịu trách nhiệm an toàn. Với người quay chơi, sương sớm và nắng sau mưa là đủ, chỉ cần dậy sớm hơn một chút và kiên nhẫn chờ hơn một chút.

Phân biệt với những vệt sáng dễ nhầm

Trên trời và trong ảnh có vài loại vệt sáng hay bị gọi chung là tia nắng. Gọi đúng tên giúp bạn mô tả trung thực và hiểu mình đang thấy gì.

Hiện tượngTrông như thế nàoDo đâu
Tia nắng xuyên mâyNhiều dải sáng tối toả ra từ chỗ mặt trời bị cheMây, núi, cây chắn một phần nắng; không khí ẩm, bụi làm luồng nắng hiện ra
Cột sáng mặt trờiMột vệt sáng thẳng đứng kéo lên trên hoặc xuống dưới mặt trời lúc mọc, lặnTinh thể băng dẹt trong mây ở cao phản chiếu ánh nắng; hiếm hơn ở vùng nhiệt đới
Lóa ống kínhVòng tròn, đa giác, vệt sáng màu xếp thành hàng trong ảnhÁnh sáng phản xạ giữa các thấu kính trong máy, không có ngoài trời
Vệt nắng phản chiếu trên mặt nướcDải sáng lấp lánh từ chân trời tới gần bạnMặt nước gợn sóng phản chiếu mặt trời, luôn hướng về phía người nhìn
Vệt máy bay bắt nắngĐường thẳng sáng chạy ngang trời lúc hoàng hônMây ngưng tụ sau động cơ ở trên cao vẫn đón nắng

Lóa ống kính là thứ hay bị hiểu nhầm nhất. Những vòng sáng màu xanh, tím xếp thẳng hàng trong ảnh chụp ngược sáng không phải là vật thể hay hiện tượng lạ, chỉ cần nghiêng máy một chút là chúng di chuyển theo. Nếu thấy một bức ảnh được chia sẻ kèm lời đồn về "ánh sáng bí ẩn" mà các vòng sáng nằm trên một đường thẳng đi qua mặt trời, gần như chắc chắn đó là lóa ống kính.

Vì sao người ta xem cảnh cột sáng mãi không chán

Cột sáng biến một khung cảnh bình thường thành sân khấu. Một cánh đồng, một con đường, một mái đình vốn quen mắt bỗng có ánh đèn rọi xuống từ trên cao, làm nổi bật một chỗ và đẩy chỗ khác vào bóng tối. Mắt người được dẫn dắt theo luồng sáng, giống như khi xem một bức tranh có bố cục chặt.

Cột sáng còn làm không khí trở nên "nhìn thấy được". Ngày thường ta không cảm nhận độ ẩm, làn sương, những hạt bụi lơ lửng; khi nắng xuyên qua, chúng hiện ra thành khối, thành dải, lấp lánh và chuyển động. Đó là lý do cảnh nắng trong rừng sương buổi sớm hay được chọn làm hình nền thư giãn: chuyển động chậm, ánh sáng dịu, không có gì gấp gáp.

Và như nhiều khoảnh khắc đẹp khác, cột sáng ngắn ngủi. Sương tan, mây trôi, mặt trời lên cao, tất cả chỉ trong mười mấy phút. Người quay được một đoạn trọn vẹn thường là người đã đến từ sớm, đứng yên và chờ, chứ không phải người có máy đắt nhất.

Câu hỏi thường gặp

Tia nắng xuyên mây có phải là ánh sáng từ chỗ khác ngoài mặt trời không?

Không. Mọi luồng sáng đều đến từ mặt trời, chỉ là bị mây hay vật cản chia thành các dải. Hướng toả của chúng luôn dẫn về vị trí mặt trời, kể cả khi mặt trời đang bị che khuất hoàn toàn.

Vì sao có khi thấy tia nắng chiếu ngược từ dưới lên trời?

Khi mặt trời đã lặn xuống dưới chân trời, bóng của mây hay núi ở xa có thể in lên bầu trời, khiến các dải sáng tối toả lên như từ dưới đất chiếu ngược. Cảnh này thường gặp vào lúc chạng vạng sau hoàng hôn.

Ở thành phố có thấy cột sáng không?

Có. Những ngày ẩm sau mưa, nắng chiếu qua khe giữa các toà nhà cao vào buổi sáng hoặc chiều có thể tạo cột sáng trên đường phố. Không khí bụi cũng làm cột sáng hiện ra, nhưng thường kém trong.

Cột sáng trên biển có khác trên đất liền không?

Trên biển hay có cột sáng từ mây chiếu xuống mặt nước, mặt biển phản chiếu làm vùng được nắng chiếu sáng lấp lánh. Hơi nước biển dày nên luồng nắng rõ. Khi chụp trên bờ, chú ý sóng và đá trơn, đừng đi ra ngoài mỏm đá.

Có nên dùng kính lọc phân cực khi chụp tia nắng?

Thường không cần. Kính lọc phân cực có thể làm giảm ánh tán xạ, khiến luồng nắng mờ đi. Nếu muốn thử, xoay kính lọc và quan sát; vị trí nào làm cột sáng rõ nhất thì giữ, không thì bỏ ra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138