HayLuon.comHay Luôn
Hiện tượng thiên nhiên đáng xem

Mây mũ trên đỉnh núi và mây thấu kính: vì sao mây đứng yên khi gió đang thổi mạnh

Mây mũ chụp lên đỉnh núi và mây thấu kính hình đĩa bay trông như đứng yên dù gió rất mạnh. Cơ chế sóng núi, cách ngắm từ chân núi và vì sao lúc đó không nên leo lên đỉnh.

Distant mountain peak in Lao Cai wearing a smooth cap cloud like a hat, terraced hillsides below in morning light, a hiker seen from behind resting at a valley viewpoint

Mây mũ là đám mây ôm lấy đỉnh núi như chiếc mũ, còn mây thấu kính là những đám mây nhẵn hình thấu kính hay hình đĩa nằm phía sau dãy núi; cả hai trông như đứng im một chỗ hàng giờ, trong khi gió thổi qua chúng có khi rất mạnh. Bí mật nằm ở chỗ không khí liên tục chảy qua, đám mây chỉ là chỗ hơi nước ngưng tụ rồi lại bốc hơi, nên hình dạng của nó giữ nguyên dù vật chất bên trong thay đổi liên tục.

Mục từ này giải thích hiện tượng bằng hình ảnh dòng nước chảy qua hòn đá, chỉ ra loại địa hình và thời tiết hay cho cảnh này, cách quay để thấy rõ mây "đứng yên mà vẫn chảy", và lý do quan trọng nhất cần nhớ: khi núi đội mũ mây, trên đỉnh thường là gió mạnh, lạnh và mù.

Mây đứng yên mà không đứng yên: hình ảnh dòng suối chảy qua đá

Hãy hình dung một dòng suối chảy qua tảng đá ngầm. Nước dâng lên trên mặt đá rồi hạ xuống phía sau, tạo ra một gợn sóng đứng yên trên mặt suối, dù nước vẫn chảy liên tục. Không khí chảy qua núi cũng vậy. Khi một luồng gió ẩm gặp núi, nó bị đẩy lên theo sườn; không khí bốc lên thì giãn nở và lạnh đi; nếu lạnh tới điểm sương, hơi nước ngưng tụ thành mây ngay trên đỉnh.

Sang sườn bên kia, không khí đi xuống, bị nén và ấm lên, các giọt nước bốc hơi trở lại, mây tan. Kết quả là một đám mây dường như dính chặt vào đỉnh núi: phía đón gió liên tục sinh mây mới, phía khuất gió liên tục tan đi. Người dân vùng núi nhiều nơi gọi đó là núi đội mũ, đội khăn.

Mây thấu kính hình thành theo cách tương tự nhưng ở xa hơn. Khi gió vượt qua dãy núi trong điều kiện tầng không khí phía trên ổn định, dòng khí dao động lên xuống thành chuỗi sóng kéo dài nhiều cây số về phía khuất gió, gọi là sóng núi. Ở mỗi đỉnh sóng, nếu đủ ẩm, một đám mây nhẵn mịn hình thấu kính xuất hiện. Có lúc có nhiều lớp chồng lên nhau như một chồng đĩa, vì không khí có nhiều tầng ẩm khô xen kẽ.

Nhận diện: mây mũ, mây thấu kính, mây cờ

Ba dạng mây gắn với địa hình núi hay đi cùng nhau và hay bị gọi lẫn. Bảng dưới giúp bạn gọi đúng tên khi đứng xem.

Dạng mâyNằm ở đâuHình dángGợi ý điều gì
Mây mũÔm sát hoặc phủ trên đỉnh núiNhư chiếc mũ, chiếc khăn, mép dưới thường gọnCó gió ẩm thổi qua đỉnh; trên đỉnh tầm nhìn kém
Mây thấu kínhPhía khuất gió, có thể cách núi khá xa, ở tầng giữaNhẵn, viền sắc, hình thấu kính hay đĩa, có khi chồng lớpGió trên cao mạnh, có sóng núi, nhiễu động cho máy bay nhỏ
Mây cờBám ở sườn khuất gió của đỉnh nhọnNhư lá cờ bay ra từ đỉnhGió mạnh xé qua đỉnh núi dốc
Mây cuộn dưới sóngThấp, phía khuất gió, dưới mây thấu kínhRách, cuộn tròn, đổi hình nhanhVùng xoáy mạnh, nguy hiểm cho bay

Ở Việt Nam, những dãy núi cao như Hoàng Liên Sơn, các đỉnh ở Tây Nguyên hay những ngọn núi đơn độc mọc lên giữa đồng bằng là chỗ hay thấy mây mũ. Mây thấu kính rõ nét hiếm hơn và khó đoán trước; khi gặp, nó thường là cảnh đáng quay nhất trong ngày. Không có lịch hẹn cố định nào cho các hiện tượng này, nên đừng tin những lời rao kiểu "đúng tháng này chắc chắn thấy".

Địa hình và mùa nào ở Việt Nam hay cho cảnh núi đội mây

Điều kiện chung cho mây mũ là có gió thổi đều vào sườn núi và không khí đủ ẩm để chỉ cần nâng lên vài trăm mét là ngưng tụ. Ở Việt Nam, hai luồng gió mùa lớn thay nhau mang ẩm tới: mùa đông, gió mùa đông bắc đi qua biển mang hơi ẩm vào các sườn núi hướng đông bắc ở miền Bắc và miền Trung; mùa hè, gió mùa tây nam thổi vào sườn tây của Tây Nguyên và các dãy núi phía tây. Sườn đón gió của mỗi mùa là nơi dễ thấy mây bám đỉnh.

Núi đơn độc mọc lên giữa vùng thấp thường cho cảnh rõ nhất, vì đám mây nổi bật trên nền trời và bạn có chỗ đứng xa để nhìn trọn. Dãy núi dài thì hay cho cảnh mây vắt ngang sống núi rồi đổ xuống thung lũng phía bên kia như thác, mà người đi núi hay gọi là thác mây. Ở vùng ven biển miền Trung, những ngọn núi sát biển đôi khi đội mây vào buổi sáng khi gió biển ẩm thổi vào.

Những điều trên là nguyên tắc để bạn hiểu chứ không phải lịch hẹn. Thời điểm cụ thể phụ thuộc vào từng đợt gió, từng ngày ẩm khô, và không ai hứa trước được một buổi sáng nhất định sẽ có mây mũ đẹp. Cách thực tế nhất là xem dự báo gió và độ ẩm của cơ quan khí tượng, hỏi người dân địa phương về những buổi sáng gần đây, rồi chấp nhận rằng ngắm mây luôn có phần may rủi.

Vì sao người ta dừng lại thật lâu trước một đỉnh núi đội mũ mây

Nó trái với trực giác. Ai cũng quen thấy mây trôi theo gió. Một đám mây đứng yên trên đỉnh núi suốt buổi sáng khiến người xem tò mò, và khi hiểu ra rằng gió vẫn đang chảy qua nó, cảm giác thú vị càng tăng.

Nó vừa tĩnh vừa động. Nhìn thoáng qua thì đứng yên, nhìn kỹ thấy rìa mây liên tục cuộn lên ở phía đón gió và tan thành sợi ở phía bên kia. Một đoạn quay tua nhanh làm lộ rõ dòng chảy đó, giống như thác mây đổ qua sống núi.

Hình dạng quá nhẵn so với mây thường. Mây thấu kính có viền mịn đến mức trông như vật thể nhân tạo, vì thế từng bị nhầm là vật thể lạ trên trời. Biết cơ chế sóng núi thì bạn có câu trả lời bình tĩnh cho những lời đồn như vậy.

Nó đổi màu theo giờ. Lúc bình minh và hoàng hôn, mây mũ và mây thấu kính ửng hồng, cam rất đẹp vì chúng nằm cao, đón nắng xiên khi thung lũng bên dưới còn tối.

An toàn: núi đội mũ mây là lúc đỉnh núi khó đi nhất

Mây mũ là dấu hiệu luồng gió ẩm đang vượt qua đỉnh. Với người đang leo núi, điều đó thường đồng nghĩa với gió mạnh, nhiệt độ giảm nhanh, sương mù dày và đá, rễ cây ướt trơn ở phần trên cùng. Tầm nhìn có thể giảm còn vài chục bước, lối mòn dễ lạc, nhất là những đoạn sống núi trống không có rào. Cảnh đẹp nhất của mây mũ là khi nhìn từ dưới lên hoặc từ một đỉnh lân cận thấp hơn và quang đãng.

Nếu đang trên đường lên mà thấy đỉnh bắt đầu đội mây và gió tăng dần, hãy cân nhắc dừng ở điểm dừng chân an toàn hoặc quay lại theo hướng dẫn của người dẫn đường địa phương, thay vì cố lên đỉnh để chụp trong mây. Mang theo áo giữ ấm, áo mưa, đèn đầu và đồ ăn dự phòng ngay cả khi buổi sáng dưới chân núi trời nắng. Đi theo tuyến được phép, đăng ký với ban quản lý nơi có quy định.

Máy bay không người lái càng không nên bay vào vùng có mây thấu kính hay mây mũ. Gió trên cao mạnh và nhiễu động có thể kéo máy đi mất, chưa kể việc bay ở vùng núi, khu bảo tồn hay gần biên giới thường có quy định riêng. Muốn bay, hỏi cơ quan quản lý và ban quản lý khu vực về quy định hiện hành trước.

Quay để thấy mây "chảy" qua đỉnh núi

Một tấm ảnh tĩnh chỉ cho thấy mây trên đỉnh; một đoạn quay tua nhanh mới cho thấy điều kỳ lạ của nó. Cách làm gọn cho người dùng điện thoại:

  1. Chọn điểm đứng thấp hơn và cách đỉnh núi một khoảng đủ xa để thấy trọn đỉnh cùng phần trời xung quanh, tốt nhất là nơi có chỗ đặt máy chắc chắn.
  2. Cố định máy bằng giá đỡ hoặc chèn chặt vào ba lô, khoá phơi sáng và lấy nét để máy không tự đổi giữa chừng khi mây sáng tối thay đổi.
  3. Quay tua nhanh ít nhất ba mươi phút. Mây mũ tưởng đứng yên nhưng khi tua nhanh sẽ thấy rõ dòng khí bốc lên ở một phía và tan ở phía kia.
  4. Nếu có mây thấu kính, chụp thêm một tấm góc rộng cho thấy cả dãy núi và vị trí đám mây phía sau nó; người xem cần bối cảnh mới hiểu đám mây gắn với núi thế nào.
  5. Ghi lại hướng gió, giờ và độ cao áng chừng chỗ đứng trong phần mô tả. Thông tin thật, ngắn gọn giúp người khác tin rằng đây là cảnh thật, không phải ảnh ghép.

Đừng đứng sát mép vực hay trèo lên mỏm đá để có góc thoáng hơn. Gió ở vùng có sóng núi giật mạnh và đổi hướng bất chợt, một cú giật đủ làm mất thăng bằng.

Hiểu lầm và câu hỏi hay gặp

Vì hình dáng lạ, mây thấu kính và mây mũ hay đi kèm những lời giải thích không đúng. Vài điểm cần nói rõ:

  • Không phải vật thể bay. Mây thấu kính có viền nhẵn và đứng yên nên dễ bị nhầm, nhưng nó chỉ là hơi nước ngưng tụ ở đỉnh sóng không khí.
  • Không phải dấu hiệu báo trước động đất hay thiên tai. Hình dạng của chúng do gió và độ ẩm quyết định; chưa có cơ sở khoa học đáng tin nào cho thấy mây dự báo được động đất.
  • Không chỉ có ở núi rất cao. Một quả đồi đơn độc giữa đồng bằng cũng có thể đội mũ mây khi không khí đủ ẩm và gió thổi đều.
  • Không chỉ là chuyện của người leo núi. Người lái máy bay nhỏ và tàu lượn đặc biệt chú ý mây thấu kính vì nó báo hiệu vùng gió lên xuống mạnh phía sau núi.
  • Có thể đoán khả năng xuất hiện, nhưng không hẹn được. Gió đều, ẩm, thổi vuông góc với dãy núi và lớp khí ổn định phía trên là công thức chung; dự báo khí tượng chính thức cho bạn biết gió và độ ẩm, còn việc mây có thành hình đẹp hay không vẫn là chuyện may mắn.

Câu hỏi thường gặp

Mây mũ có làm đỉnh núi mưa không?

Bên trong mây mũ thường là sương mù dày, cây cỏ và đá ướt đẫm do giọt nước bám vào. Nếu luồng không khí đủ ẩm và mây dày lên, đỉnh núi có thể có mưa phùn hay mưa nhỏ trong khi thung lũng bên dưới vẫn khô ráo.

Vì sao mây thấu kính hay xuất hiện thành nhiều lớp chồng nhau?

Không khí ở trên cao không đồng nhất mà có những lớp ẩm và khô xen kẽ. Khi sóng núi nâng cả cột khí lên, chỉ những lớp đủ ẩm mới ngưng tụ thành mây, giữa chúng là khoảng trống, nên nhìn từ xa giống một chồng đĩa.

Có nên lên đỉnh khi núi đang đội mây để ngắm biển mây?

Thường là không đáng. Khi đỉnh nằm trong mây, bạn đứng giữa sương mù và gió, không thấy biển mây nào cả. Cảnh biển mây đẹp thường đến khi đỉnh núi nhô cao hơn tầng mây, trời phía trên quang, điều kiện khác hẳn với lúc núi đội mũ.

Chụp mây thấu kính cần ống kính gì?

Ống kính góc thường hoặc tele nhẹ của điện thoại là đủ, vì mây thấu kính thường nằm xa phía sau dãy núi. Góc rộng hợp khi muốn đưa cả dãy núi vào khung để người xem thấy quan hệ giữa núi và mây.

Ở đồng bằng có thấy mây thấu kính không?

Có thể, nếu bạn ở phía khuất gió của một dãy núi và sóng núi kéo dài xa. Ngoài ra, mây có dạng gần giống thấu kính đôi khi xuất hiện ở nơi không có núi do sóng trong khí quyển, nhưng ít gặp và kém rõ nét hơn.

Mây mũ có liên quan gì tới lời dặn "núi đội mây thì sắp mưa" không?

Có một phần cơ sở: mây mũ cho thấy luồng không khí đang khá ẩm. Tuy nhiên ẩm chưa đủ để mưa ở vùng thấp. Khi lên kế hoạch đi núi, xem dự báo chính thức và hỏi người dẫn đường địa phương vẫn đáng tin hơn đọc mây.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138