HayLuon.comHay Luôn
Hiện tượng thiên nhiên đáng xem

Vòi rồng trên biển: cột xoáy hình thành ra sao, hai loại khác nhau và giữ khoảng cách

Vòi rồng trên biển là cột gió xoáy nối chân mây với mặt nước. Hai loại khác hẳn mức nguy hiểm, các giai đoạn dễ nhận ra và cách tránh xa khi đang trên bờ hay trên thuyền.

Distant dark waterspout funnel connecting a heavy cloud base to a gray sea off the coast of Quang Ngai, small fishing boats anchored near shore, viewed from a sandy beach behind dunes

Vòi rồng trên biển là một cột không khí xoáy nhanh nối từ chân mây xuống mặt nước, hiện ra nhờ hơi nước ngưng tụ thành ống mây hình phễu và vòng bụi nước tung lên ở chân. Phần lớn vòi rồng trên biển thuộc loại yếu, sống ngắn, hình thành trong thời tiết tương đối êm; một số ít sinh ra từ mây giông mạnh và nguy hiểm như lốc xoáy trên đất liền. Từ trên bờ, rất khó chắc chắn mình đang thấy loại nào, nên nguyên tắc duy nhất đúng là giữ khoảng cách.

Mục từ này giải thích vòi rồng là gì, vì sao nó trông như "hút nước biển lên trời" dù thực tế không hẳn vậy, các giai đoạn bạn có thể quan sát từ xa, và việc cần làm khi đang ở bãi biển hay trên thuyền mà thấy vòi rồng.

Vòi rồng là gì, và nó có thật sự hút nước biển lên không

Cột phễu bạn nhìn thấy không phải là một ống nước biển bị hút lên trời. Phần lớn cột phễu là mây: bên trong vùng xoáy, áp suất giảm mạnh, không khí giãn ra và lạnh đi, hơi nước ngưng tụ lại thành ống mây trắng hoặc xám kéo dài từ chân mây xuống. Ở chân, gió xoáy mạnh quét lên mặt biển, tung bụi nước thành một vòng xoáy trắng xoá có thể cao vài mét đến vài chục mét.

Vì vậy cái tên dân gian "rồng hút nước" là một hình ảnh đẹp nhưng không chính xác. Vòi rồng có cuốn theo bụi nước và đôi khi những vật nhẹ, sinh vật nhỏ ở mặt nước, nhưng không hút một cột nước biển lên mây như nhiều người tưởng.

Một cơn vòi rồng thường chỉ kéo dài vài phút đến khoảng hơn chục phút, đường kính phễu từ vài mét đến cỡ vài chục mét. Những con số này chỉ là mức thường gặp; các cơn mạnh sinh ra từ mây giông có thể lớn và dai hơn nhiều. Nhìn từ xa, vòi rồng trông chậm rãi, nhưng gió trong lõi xoáy có thể đủ mạnh để lật thuyền nhỏ, giật bay mái che và đồ đạc trên bãi biển.

Hai loại vòi rồng trên biển

Các nhà khí tượng thường chia vòi rồng trên biển thành hai nhóm chính, khác nhau ở nguồn gốc và mức nguy hiểm.

Đặc điểmVòi rồng thời tiết êmVòi rồng từ mây giông
Hình thành từ đâuDưới các đám mây tích đang phát triển, xoáy bắt đầu từ mặt nước đi lênTừ luồng xoáy trong mây giông mạnh, đi từ trên xuống
Thời tiết xung quanhGió nhẹ, biển tương đối êm, chưa chắc có sấm sétGiông, mưa to, gió giật, có thể có sét và mưa đá
Sức mạnhThường yếu hơn, sống ngắnCó thể mạnh như lốc xoáy trên đất liền
Khi vào bờThường tan nhanh khi gặp đấtCó thể tiếp tục thành lốc xoáy trên đất liền
Mức độ cần cảnh giácVẫn nguy hiểm cho thuyền nhỏ, người tắm biểnRất nguy hiểm, cần tránh ngay

Từ trên bờ nhìn ra, người không chuyên khó phân biệt chắc chắn hai loại. Vòi rồng trông mảnh, trời quang xung quanh vẫn có thể là loại nguy hiểm, và loại "yếu" vẫn đủ sức lật một chiếc thúng chai. Vì vậy, bảng trên dùng để hiểu chứ không dùng để quyết định đứng gần đến đâu.

Bầu trời như thế nào thì nên chú ý vòi rồng

Vòi rồng thời tiết êm thường xuất hiện dưới những đám mây tích đang lớn nhanh, đáy mây phẳng và sẫm, đôi khi xếp thành hàng dài trên biển. Không khí sát mặt biển ấm và ẩm, phía trên lạnh hơn, gió nhẹ: đó là kiểu thời tiết mà người đi biển vẫn coi là ngày đẹp, nên vòi rồng thường khiến người ta bất ngờ. Nếu thấy một dải mây tích đáy phẳng sẫm màu nằm song song bờ biển vào buổi sáng hay đầu chiều, nên chú ý mặt nước bên dưới chúng, nhất là những chỗ mặt biển bỗng sẫm lại thành vệt tròn.

Vòi rồng từ mây giông thì đi kèm bầu trời dữ dội hơn: mây giông cao vút, chân mây thấp và tối, gió đổi hướng đột ngột, mưa to và chớp. Ở trường hợp này, ngay cả khi không có vòi rồng, bạn đã có đủ lý do để lên bờ và vào chỗ trú vì sét, gió giật và sóng. Màn mưa dày cũng có thể che khuất ống phễu, nên không thấy vòi rồng chưa có nghĩa là không có.

Cơ quan khí tượng thuỷ văn thường phát cảnh báo khả năng có dông, lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh cho từng vùng, kể cả vùng biển. Những cảnh báo đó không thể chỉ đúng chỗ một cột vòi rồng sẽ hiện ra, nhưng cho bạn biết hôm đó là ngày cần cảnh giác hơn. Khi đang ở bãi biển, chú ý cờ báo và loa của lực lượng cứu hộ; khi đi tàu, làm theo chỉ dẫn của thuyền trưởng. Những tin nhắn lan truyền kiểu "chiều nay sẽ có vòi rồng ở bãi X" không rõ nguồn thì không nên tin hay chuyển tiếp.

Các giai đoạn có thể quan sát từ xa

Với vòi rồng thời tiết êm, người ta thường mô tả một chuỗi giai đoạn mà người đứng xa có thể nhận ra. Thứ tự này là khuôn chung, thực tế có cơn bỏ qua giai đoạn hoặc tan giữa chừng:

  • Đốm sẫm trên mặt nước. Một vùng mặt biển tối màu hơn xung quanh, nằm bên dưới đám mây tích, dấu hiệu gió bắt đầu xoáy sát mặt nước.
  • Vân xoắn. Quanh đốm sẫm xuất hiện các đường vân sáng tối xoắn ốc trên mặt biển, nhìn rõ hơn nếu đứng trên cao.
  • Vòng bụi nước. Bụi nước bắt đầu tung lên thành vòng ở chân xoáy, trong khi ống mây từ chân mây đang thòng xuống, có lúc chưa nối liền.
  • Trưởng thành. Ống phễu nối liền từ mây xuống mặt nước, vòng bụi nước cao nhất, vòi rồng có thể di chuyển, uốn cong theo gió.
  • Tan. Ống phễu mỏng đi, đứt đoạn, uốn cong và biến mất, thường khi không khí lạnh hơn từ mưa ở gần tràn vào cắt nguồn cấp.

Thấy được giai đoạn đầu là lợi thế lớn với người trên thuyền: đó là lúc còn đủ thời gian để đổi hướng. Với người trên bờ, đó là lúc lên khỏi mặt nước và chuẩn bị vào chỗ trú nếu vòi rồng tiến lại gần.

Thấy vòi rồng khi đang trên bãi biển hoặc trên thuyền

Phản ứng đúng phụ thuộc vào chỗ bạn đang đứng, nhưng mục tiêu chung là tăng khoảng cách và tránh đường đi của nó.

  1. Nếu đang tắm biển, lên bờ ngay và rời xa mép nước. Gọi những người xung quanh, nhất là trẻ em đang chơi dưới nước.
  2. Trên bãi, tránh xa ô dù, mái che tạm, bàn ghế nhẹ, những thứ có thể bị gió giật bay. Đi vào toà nhà kiên cố gần nhất nếu vòi rồng hướng vào bờ.
  3. Trên thuyền nhỏ, quan sát hướng di chuyển của vòi rồng và đi theo hướng vuông góc với đường đi của nó, không chạy thẳng ra xa theo cùng hướng và tuyệt đối không tiến lại gần để quan sát.
  4. Thu gọn mọi thứ trên boong, mặc áo phao, giữ liên lạc với bờ hoặc tàu khác theo cách đội tàu, đồn biên phòng hướng dẫn.
  5. Khi vòi rồng đã tan, vẫn cảnh giác: cùng đám mây đó có thể sinh thêm vòi mới, và mây giông xung quanh có thể còn sét.

Ngư dân và người làm nghề trên biển có kinh nghiệm nhận biết thời tiết riêng; nếu bạn đi tàu dịch vụ hay tàu đánh cá, hãy làm theo chỉ dẫn của thuyền trưởng. Trước khi ra khơi, theo dõi bản tin dự báo thời tiết biển và cảnh báo của cơ quan khí tượng, đồn biên phòng địa phương.

Quay vòi rồng: thứ đáng giữ là khoảng cách, không phải góc gần

Vòi rồng nhìn từ bờ là cảnh hiếm, đáng ghi lại, nhưng đoạn quay hay nhất là đoạn được quay từ chỗ an toàn, máy giữ yên, ghi trọn từ lúc ống phễu thòng xuống tới lúc tan. Một đoạn như vậy cho người xem thấy cả đời sống của hiện tượng, thứ mà những cú lia gấp gáp trên thuyền đang lao tới không bao giờ có được.

Hãy quay ngang để có cả đường chân trời, phần mây phía trên và mặt biển phía dưới; đặt một chi tiết quen thuộc như mũi thuyền đang neo, mái nhà ven biển ở tiền cảnh để người xem ước lượng khoảng cách. Đừng bay thiết bị bay không người lái về phía vòi rồng: gió xoáy có thể kéo máy đi mất, và bay ở vùng biển ven bờ, cảng, khu quân sự thường có quy định riêng, muốn bay phải hỏi cơ quan quản lý trước.

Khi chia sẻ, mô tả trung thực: nơi quay ở mức tỉnh, thành, giờ quay, khoảng cách áng chừng. Tránh những tiêu đề gây hoảng kiểu "rồng xuất hiện báo điềm dữ". Vòi rồng là hiện tượng thời tiết có cơ chế rõ ràng, không mang thông điệp gì cho ai; nói đúng như vậy cũng là cách giúp những người sống ven biển bình tĩnh và chú ý đúng chỗ.

Vì sao vòi rồng khiến người xem không rời mắt

Vòi rồng hội đủ những thứ khiến một khoảnh khắc thiên nhiên cuốn hút: hiếm gặp, hình dáng lạ, chuyển động chậm mà căng thẳng, và mang sẵn cảm giác nguy hiểm khiến người ta không thể thờ ơ. Hình ảnh một sợi dây mảnh nối trời với biển, uốn cong theo gió, là thứ khó có cảnh nào khác thay thế.

Nhiều nền văn hoá ven biển gắn vòi rồng với hình tượng rồng, thuồng luồng, quái vật biển, vì nó thật sự giống một sinh vật đang uốn mình. Những câu chuyện đó là vốn văn hoá đáng kể lại, miễn là được kể như truyện, không phải lời cảnh báo hay lời tiên tri.

Còn với người làm nghề biển, vòi rồng không phải cảnh đẹp mà là một mối nguy cụ thể. Một đoạn phim hay về vòi rồng vì thế nên có cả hai mặt: vẻ đẹp kỳ lạ của nó, và sự tôn trọng khoảng cách mà người quay đã giữ.

Câu hỏi thường gặp

Vòi rồng trên biển có thường gặp ở Việt Nam không?

Vòi rồng trên biển đã được người dân và báo chí ghi nhận ở nhiều vùng biển Việt Nam, thường trong mùa nóng ẩm và mùa giông. Không có cách hẹn trước nơi và lúc xuất hiện. Chúng có thể hiện ra rồi tan trong vài phút, nên phần lớn người chỉ tình cờ thấy.

Vòi rồng có vào bờ không?

Có thể. Khi đi vào đất liền, vòi rồng thời tiết êm thường yếu đi và tan nhanh vì mất nguồn hơi ẩm và gặp ma sát, nhưng vẫn có thể giật đổ mái tạm, bàn ghế ven biển. Loại sinh ra từ mây giông mạnh có thể tiếp tục như một cơn lốc xoáy trên đất liền.

Đứng cách bao xa thì an toàn?

Không có con số cố định đúng cho mọi trường hợp, vì vòi rồng di chuyển, đổi hướng và mây xung quanh có thể sinh thêm vòi mới. Nguyên tắc là càng xa càng tốt, ở trên bờ trong chỗ trú kiên cố, không đứng ở mép nước và không đi về phía nó.

Vòi rồng và lốc xoáy khác nhau thế nào?

Về cơ bản đều là cột không khí xoáy mạnh nối với mây. Gọi vòi rồng khi nó ở trên mặt nước. Một số vòi rồng thực chất là lốc xoáy đi từ đất liền ra biển hoặc ngược lại, số khác hình thành riêng trên mặt nước trong thời tiết êm và yếu hơn.

Thấy vòi rồng thì có cần báo cho ai không?

Nếu vòi rồng đang tiến về phía bãi tắm, khu neo đậu thuyền hay khu dân cư, báo cho lực lượng cứu hộ bãi biển, ban quản lý bãi, chính quyền hoặc đồn biên phòng gần nhất. Thông tin bạn cung cấp về vị trí, hướng di chuyển giúp họ cảnh báo người khác kịp thời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138