HayLuon.comHay Luôn
Hiện tượng thiên nhiên đáng xem

Ngắm cơn giông và tia chớp từ xa: đếm giây đoán khoảng cách, chỗ nào thật sự an toàn

Cơn giông nhìn từ xa là cảnh hùng vĩ, nhưng sét đánh xa hơn bạn nghĩ. Cách đếm giây giữa chớp và sấm, chỗ trú thật sự an toàn và quay tia chớp qua cửa kính.

View through a closed rain-streaked window of a city apartment in Ha Noi at night, distant thunderstorm cloud lit from inside by lightning, silhouette of a person standing back from the glass

Ngắm cơn giông từ xa an toàn chỉ khi bạn ở trong một toà nhà kiên cố hoặc ô tô mui kín và cơn giông đủ xa để không còn nghe tiếng sấm; nếu còn nghe sấm là bạn đã ở trong tầm sét đánh. Nghe thì đơn giản, nhưng phần lớn người đứng ngoài trời quay tia chớp đều nghĩ mình đủ xa, vì mắt thấy mưa còn ở tít chân trời.

Mục từ này giải thích vì sao một đám mây giông nhìn từ xa lại cuốn hút, cách đếm giây giữa chớp và sấm để ước lượng khoảng cách, nơi nào thật sự an toàn và nơi nào chỉ cho cảm giác an toàn, cùng cách quay tia chớp qua cửa kính mà không cần ra ngoài.

Vì sao một cơn giông nhìn từ xa lại cuốn hút

Từ khoảng cách vài chục cây số, một đám mây giông hiện ra trọn vẹn như một toà tháp: chân mây sẫm màu với màn mưa rủ xuống như tấm rèm, thân mây trắng cuồn cuộn bốc lên và đỉnh mây toả rộng thành hình đe khi chạm tới tầng không khí ổn định ở rất cao. Bạn ở đủ xa để thấy toàn bộ cấu trúc mà người đứng dưới chân mây không bao giờ thấy được.

Ban đêm, cảnh còn ấn tượng hơn. Phần lớn tia chớp xảy ra bên trong đám mây hoặc giữa các đám mây, khiến cả khối mây loé sáng từ bên trong như đèn lồng khổng lồ. Thỉnh thoảng một tia chớp rẽ nhánh xuống mặt đất, ánh sáng loé lên chỉ trong khoảnh khắc nhưng hình ảnh in lại trong mắt rất lâu.

Sức hút còn đến từ sự bất định: không ai biết tia tiếp theo sẽ loé ở đâu, nên người xem cứ đứng chờ. Chính cảm giác đó khiến nhiều người đi ra chỗ trống để nhìn cho rõ, và đó là điều cần nói kỹ ở các mục dưới.

Một cơn giông lớn lên thế nào: những gì đáng nhìn từ xa

Nếu ở chỗ an toàn và có tầm nhìn rộng, bạn có thể theo dõi trọn đời sống của một đám mây giông trong vài giờ. Mỗi giai đoạn có thứ đáng xem riêng:

  • Giai đoạn mây tích bốc cao. Buổi trưa nóng ẩm, những cụm mây tích trắng phồng lên nhanh, đỉnh tròn như súp lơ, mỗi phút một khác. Quay tua nhanh ở giai đoạn này cho thấy mây sôi lên như nồi nước đang sủi.
  • Giai đoạn trưởng thành. Đỉnh mây vươn tới tầng rất cao, gặp lớp không khí ổn định nên bị chặn lại và toả ngang thành hình đe. Đôi khi có một chỏm nhô vượt lên trên đe, dấu hiệu luồng khí đi lên rất mạnh. Chân mây sẫm lại, màn mưa trút xuống, chớp bắt đầu dày.
  • Gió giật đầu cơn. Không khí lạnh đổ xuống từ chân mây toả ra mặt đất thành luồng gió mạnh, đi trước cả màn mưa. Có lúc thấy một dải mây thấp hình cái kệ hay cuộn tròn chạy ở rìa trước cơn giông. Khi thấy dải mây này ập tới, bạn chỉ còn ít phút để vào chỗ trú.
  • Giai đoạn tan. Luồng đi lên yếu dần, mưa nhẹ lại, đỉnh đe tách rời và mỏng dần thành mây ti. Lúc chiều muộn, phần đe còn sót lại thường bắt nắng hồng rất đẹp, nhưng tia chớp lác đác vẫn có thể xảy ra.
  • Giông trong đêm. Nhìn từ xa, cả khối mây loé sáng từ bên trong liên tục, có những đêm chớp gần như không ngớt. Đây là lúc quay qua cửa kính cho ra những đoạn phim đẹp nhất.

Các giai đoạn này mô tả kiểu giông đơn lẻ phổ biến; trên thực tế nhiều cơn giông nối nhau thành dải, đến và đi phức tạp hơn. Nhìn mây giúp bạn hiểu và cảnh giác sớm, còn thời điểm cụ thể vẫn nên theo bản tin cảnh báo chính thức.

Đếm giây giữa chớp và sấm để ước lượng khoảng cách

Ánh sáng tới mắt bạn gần như tức thì, còn âm thanh trong không khí chỉ đi khoảng ba trăm bốn mươi mét mỗi giây. Vì vậy:

  1. Khi thấy chớp loé, bắt đầu đếm giây cho tới khi nghe tiếng sấm đầu tiên.
  2. Lấy số giây chia cho ba, được khoảng cách áng chừng tính bằng cây số. Ví dụ đếm được chín giây thì tia chớp cách bạn khoảng ba cây số.
  3. Nếu đếm được dưới ba mươi giây, tức là tia chớp ở trong vòng khoảng mười cây số, hãy vào chỗ trú an toàn ngay. Đây là phần đầu của quy tắc ba mươi ba mươi mà nhiều tổ chức an toàn khuyên dùng.
  4. Sau tiếng sấm cuối cùng, chờ thêm khoảng ba mươi phút rồi mới trở ra ngoài trời. Đuôi cơn giông vẫn có thể phóng sét dù mưa đã ngớt.
  5. Nếu thấy chớp liên tục mà không phân biệt được tiếng sấm nào của tia nào, đừng cố đếm; coi như cơn giông đang ở gần và vào trong.

Cách đếm này chỉ cho con số áng chừng, đủ để ra quyết định chứ không chính xác tuyệt đối. Tiếng sấm có thể bị gió, mưa, tiếng xe cộ át đi, nhất là ở thành phố, nên không nghe sấm chưa chắc đã là xa. Lúc nghi ngờ, cứ chọn phương án an toàn hơn.

Chỗ nào an toàn, chỗ nào chỉ cho cảm giác an toàn

Nguyên tắc chung: chỗ an toàn là nơi có kết cấu dẫn dòng điện của sét đi vòng quanh bạn xuống đất, không phải nơi chỉ che được mưa.

Vị tríMức an toàn với sétGhi chú
Nhà kiên cố có hệ thống điện, nướcAn toàn nếu ở trong nhàTránh đứng sát cửa sổ mở, tránh chạm vòi nước và thiết bị cắm điện có dây khi sét gần
Ô tô mui kim loại, đóng kín cửaTương đối an toànVỏ kim loại dẫn dòng sét ra ngoài; không chạm vào phần kim loại bên trong
Chòi, lều, nhà chờ hở bốn phíaKhông an toànChỉ che mưa, không che sét
Dưới gốc cây đơn độcRất nguy hiểmCây cao là nơi sét hay đánh, dòng điện lan ra mặt đất xung quanh
Bãi biển, mặt nước, thuyền nhỏRất nguy hiểmBạn là điểm cao nhất trên mặt phẳng rộng
Đỉnh đồi, sân thượng, nóc nhà, bờ đê, cánh đồng trốngRất nguy hiểmĐúng những chỗ người ta hay ra để ngắm cho thoáng
Xe máy, xe đạp, ô tô mui trầnKhông an toànKhông có vỏ bao kín bằng kim loại

Ở nông thôn Việt Nam, người làm đồng, chăn trâu, đánh cá thường là người gặp nguy hiểm vì sét nhiều hơn cả, vì công việc buộc họ ở ngoài trời trống khi giông kéo đến. Nếu bạn về quê vào mùa mưa, nhắc người thân quay vào nhà khi nghe sấm là một lời nhắc có ích hơn mọi đoạn phim tia chớp.

Những hiểu lầm về sét khiến người xem mất cảnh giác

"Mưa còn xa thì sét còn xa." Sét có thể đánh ra khỏi phần đang mưa một quãng khá xa, có khi từ phần đỉnh đe của đám mây vươn ra phía trước. Người ta gọi kiểu này là sét giữa trời quang vì nạn nhân thấy trên đầu vẫn còn nắng hoặc chỉ có mây mỏng.

"Sét không đánh hai lần một chỗ." Hoàn toàn sai. Những chỗ cao và nhọn như cột ăng ten, toà tháp bị sét đánh nhiều lần trong một mùa. Nơi bạn vừa thấy sét đánh xuống không hề an toàn hơn.

"Đi dép cao su là cách điện, không sợ." Dòng điện sét quá mạnh, vài phân cao su không ngăn được. Đế giày dép không làm bạn an toàn hơn.

"Chớp không có sấm là chớp nóng, vô hại." Những tia chớp loé ở chân trời mà không nghe sấm thường chỉ là cơn giông ở xa ngoài tầm nghe. Bản thân chúng không nguy hiểm với bạn lúc đó, nhưng cơn giông có thể đang tiến lại gần.

"Người bị sét đánh còn mang điện, không được chạm." Không đúng. Cơ thể người không giữ điện sau khi bị sét đánh. Nếu chỗ đó đã an toàn, có thể tiếp cận ngay để sơ cứu và gọi cấp cứu, sơ cứu theo hướng dẫn của nhân viên y tế qua điện thoại.

Quay tia chớp qua cửa kính, không cần ra ngoài

Hình ảnh tia chớp đẹp nhất thường được ghi từ trong nhà nhìn ra một cơn giông ở xa. Cách làm cho người dùng điện thoại:

  1. Chọn cửa sổ đóng kín nhìn về phía cơn giông, tắt đèn trong phòng để kính không phản chiếu. Lau sạch mặt kính phía trong.
  2. Áp sát ống kính điện thoại vào kính, hoặc dùng một miếng vải tối che xung quanh để chặn ánh phản chiếu, nhưng đừng mở cửa sổ ra khi cơn giông đã gần.
  3. Đặt máy cố định và quay video liên tục ở độ phân giải cao nhất. Tia chớp quá nhanh để bấm chụp kịp; sau đó bạn trích khung hình đẹp nhất từ video.
  4. Nếu máy có chế độ chụp đêm hay phơi sáng dài, đặt máy thật chắc và bấm liên tục; may mắn sẽ có tấm bắt trọn tia chớp rẽ nhánh.
  5. Giảm phơi sáng xuống, vì tia chớp rất sáng; phơi sáng tự động thường làm tia chớp cháy trắng và mất các nhánh nhỏ.

Ban công mở, sân thượng, cửa sổ mở toang không phải là trong nhà. Không đứng ra ban công để có góc thoáng hơn khi vẫn còn nghe sấm.

Mùa giông ở Việt Nam và nguồn tin nên theo dõi

Giông có thể xảy ra quanh năm ở một số nơi nhưng tập trung vào mùa mưa. Ở Nam Bộ và Tây Nguyên, mùa mưa thường có những cơn giông bộc phát vào chiều và tối sau một buổi sáng nắng nóng. Ở miền Bắc, giông mạnh hay xuất hiện vào các tháng nóng ẩm, có khi kèm gió giật và mưa đá. Những cơn giông chuyển mùa thường đến nhanh, khó đoán trước nhiều giờ.

Đừng tin những lời rao "giông sẽ tới lúc mấy giờ" lan truyền trên mạng không rõ nguồn. Hãy theo dõi bản tin dự báo và cảnh báo của cơ quan khí tượng thuỷ văn và thông báo của chính quyền địa phương. Nhiều bản tin nay có cảnh báo dông sét theo khu vực trong vài giờ tới, rất có ích nếu bạn đang lên kế hoạch đi chơi ngoài trời.

Nếu đang đi phượt, đi biển hay leo núi mà thấy mây phát triển cao vọt lên rất nhanh vào đầu buổi chiều, đỉnh mây bắt đầu bè ra thành hình đe, đó là lúc tìm chỗ trú hoặc quay về, đừng đợi tới khi nghe sấm mới tính.

Câu hỏi thường gặp

Đang ở ngoài đồng trống mà sét tới gần thì làm sao?

Cách tốt nhất vẫn là chạy tới toà nhà hoặc ô tô mui kín gần nhất. Nếu hoàn toàn không có chỗ trú, tránh xa cây cao, cột, mặt nước, rời khỏi chỗ cao, tách xa người khác vài chục bước và ngồi xổm thấp, hai chân khép sát. Tư thế này chỉ giảm bớt rủi ro chứ không bảo đảm an toàn.

Dùng điện thoại di động khi có sấm sét có nguy hiểm không?

Điện thoại di động không hút sét. Nguy hiểm thật là việc bạn đứng ngoài trời trống để dùng nó. Trong nhà, điện thoại không cắm sạc là an toàn; tránh dùng thiết bị đang cắm điện qua dây khi sét đánh gần.

Vì sao nhiều tia chớp không chạm đất?

Phần lớn sét phóng điện bên trong một đám mây hoặc giữa các đám mây, giữa các vùng tích điện trái dấu. Chỉ một phần nhỏ phóng xuống mặt đất. Vì vậy cả đám mây loé sáng nhiều lần mà bạn chỉ thấy vài tia rẽ nhánh xuống dưới.

Tiếng sấm rền dài khác tiếng sấm nổ đanh thế nào?

Tiếng nổ đanh, gọn thường là sét đánh rất gần. Tiếng rền kéo dài là do âm thanh từ các đoạn khác nhau của một tia sét dài tới tai bạn vào những lúc khác nhau, cộng với tiếng vang dội lại từ mây, núi, nhà cửa.

Có nên dùng máy bay không người lái quay cơn giông?

Không nên. Gió giật mạnh dưới chân mây giông có thể kéo máy đi mất, mưa làm hỏng máy, và người điều khiển phải đứng ngoài trời trống. Ngoài ra việc bay còn phải tuân theo quy định hiện hành; muốn bay ở đâu thì hỏi cơ quan quản lý trước.

Ngắm giông qua cửa kính có nguy cơ kính vỡ không?

Kính đóng kín không thu hút sét. Rủi ro khi giông mạnh chủ yếu là gió giật làm vật bay va vào kính, hoặc mưa đá. Đứng lùi lại cách cửa sổ một khoảng và dùng giá đỡ để máy làm việc thay bạn là đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138