HayLuon.comHay Luôn
Hiện tượng thiên nhiên đáng xem

Cầu vồng kép: vì sao vòng ngoài đảo ngược màu, lúc nào dễ gặp và cách đứng xem

Cầu vồng kép là hai vòng sáng cùng tâm, vòng ngoài mờ hơn và đảo thứ tự màu. Vì sao có dải tối ở giữa, giờ nào dễ gặp và xem sau mưa giông sao cho an toàn.

Wide view of a double rainbow arching over green rice paddies in An Giang after an afternoon shower, a farmer seen from behind on a dirt dike, wet golden light

Cầu vồng kép là lúc trên trời hiện cùng lúc hai vòng cầu vồng chung một tâm: vòng trong sáng rõ, đỏ ở mép ngoài, tím ở mép trong; vòng ngoài to hơn, nhạt hơn và thứ tự màu đảo ngược, đỏ nằm phía trong. Giữa hai vòng là một dải trời tối hẳn đi. Cả ba chi tiết đó đều có lời giải thích rõ ràng từ đường đi của ánh sáng trong giọt nước, chẳng có gì bí ẩn, nhưng biết rồi thì lần sau nhìn lên bạn sẽ thấy nhiều hơn hẳn.

Mục từ này giải thích hiện tượng theo kiểu phổ thông, chỉ ra những buổi chiều nào ở Việt Nam hay cho cầu vồng kép, cách đứng xem và chụp để giữ đủ cả hai vòng, và điều nhiều người quên: cầu vồng thường đi cùng mây giông, mà mây giông thì còn sét.

Cầu vồng kép là gì và vì sao nó cuốn mắt đến vậy

Một cầu vồng thường gặp là ánh nắng đi vào giọt mưa, bị bẻ hướng khi vào, phản xạ một lần ở mặt sau giọt rồi bị bẻ hướng lần nữa khi đi ra. Vì mỗi màu bị bẻ một góc hơi khác nhau, ánh sáng trắng tách thành dải màu. Ánh sáng ló ra dồn nhiều nhất quanh góc chừng 42 độ so với điểm đối diện mặt trời, nên mắt bạn thấy một cung tròn có bán kính ấy, tâm nằm đúng trên đường kéo dài từ mặt trời qua đầu bạn.

Vòng ngoài của cầu vồng kép sinh ra khi ánh sáng phản xạ hai lần bên trong giọt nước trước khi thoát ra. Thêm một lần phản xạ là thêm một lần thất thoát ánh sáng, nên vòng này luôn mờ hơn; góc ló ra quanh 50 đến 51 độ nên vòng to hơn; và vì tia sáng bị lật thêm một lần nên thứ tự màu đảo ngược. Đó là cách nhận ra cầu vồng kép thật, chứ không phải hai cầu vồng tình cờ chồng lên nhau.

Người ta dễ dừng lại trước cầu vồng kép vì nó hội đủ những thứ khiến một khoảnh khắc đáng xem: hiếm vừa đủ để thấy may, đẹp mà không cần giải thích, và tan đi trong vài phút. Ai đứng đó cũng thấy cầu vồng của riêng mình, vì mỗi đôi mắt nhận ánh sáng từ một tập giọt nước khác nhau; hai người đứng cách nhau vài bước thực ra đang nhìn hai cầu vồng khác nhau.

Bốn chi tiết đáng tìm khi ngước lên

Dải tối giữa hai vòng. Khoảng trời giữa vòng trong và vòng ngoài tối rõ hơn phần trời xung quanh. Dải này thường được gọi theo tên nhà triết học Hy Lạp cổ Alexander xứ Aphrodisias, người mô tả nó từ rất sớm. Lý do là ánh sáng phản xạ một lần chỉ ló ra ở góc nhỏ hơn 42 độ, phản xạ hai lần chỉ ló ra ở góc lớn hơn khoảng 51 độ, nên vùng ở giữa gần như không nhận được ánh sáng từ giọt mưa gửi về phía bạn.

Bầu trời bên trong vòng chính sáng hơn bên ngoài. Nhìn kỹ, phía trong cung tím của vòng chính có một vùng trời trắng sáng nhẹ. Đó là ánh sáng của mọi màu cùng ló ra ở các góc nhỏ hơn 42 độ, chồng lên nhau thành màu trắng. Chi tiết này giúp bạn phân biệt cầu vồng thật với vệt màu phản chiếu trên mây.

Những dải hồng xanh mảnh ngay mép trong vòng chính. Đôi khi sát mép tím có thêm vài dải màu nhạt xen nhau, gọi là cầu vồng phụ. Chúng xuất hiện khi các giọt mưa nhỏ và gần như đều kích cỡ, ánh sáng giao thoa với nhau. Mắt thường thấy được nhưng phải chú ý, và chúng thường rõ nhất ở đỉnh cung.

Ánh sáng cầu vồng bị phân cực mạnh. Nếu đeo kính râm phân cực rồi nghiêng đầu, bạn có thể thấy một đoạn cầu vồng mờ hẳn đi rồi hiện lại. Trên máy ảnh có kính lọc phân cực, xoay kính lọc là có thể làm cầu vồng đậm lên hoặc biến mất; xoay sai là mất ảnh mà không hiểu vì sao.

Khi nào và ở đâu dễ gặp cầu vồng kép

Cầu vồng cần ba thứ cùng lúc: mặt trời ở sau lưng bạn và còn thấp, phía trước có màn mưa đang rơi, và đường giữa mặt trời với màn mưa không bị mây che. Bảng dưới đây gom các tình huống hay gặp ở Việt Nam theo nguyên tắc, không phải lịch hẹn giờ.

Tình huốngNhìn về hướng nàoVì sao hay có
Chiều mùa mưa ở Nam Bộ, mưa rào đi qua rồi nắng lạiPhía đôngMưa rào cục bộ tạnh nhanh, mặt trời đã thấp ở phía tây chiếu thẳng vào màn mưa đang trôi đi
Sáng sớm mùa hè ở miền Bắc, mưa ở chân trời phía tâyPhía tâyMặt trời mới lên ở phía đông, màn mưa nằm đối diện
Thác nước, vòi phun ở công viên khi nắng chiếu xiênPhía bụi nước, lưng quay về mặt trờiBụi nước dày và đều tạo vòng chính rõ; vòng ngoài hiếm hơn vì bụi nước mỏng
Đứng trên cao như sườn đồi, tầng cao toà nhàXuống thấp phía đối diện mặt trờiNhìn được phần cung dưới đường chân trời, đôi khi gần trọn một vòng
Buổi trưa nắng gắtGần như không thấyMặt trời cao hơn khoảng 42 độ thì cung chính chìm dưới đường chân trời

Vòng ngoài cần màn mưa dày và ánh nắng mạnh hơn vòng trong, nên những lúc nắng chiếu trọn vào một bức màn mưa rộng, sẫm màu phía sau là lúc dễ thấy cầu vồng kép nhất. Phông trời tối của mây giông phía sau còn làm hai vòng nổi bật hơn hẳn.

Chụp và quay sao cho giữ đủ hai vòng

Cầu vồng kép thường chỉ kéo dài vài phút, nên chuẩn bị trong đầu trước sẽ giúp bạn không loay hoay lúc nó hiện ra.

  1. Quay lưng về phía mặt trời, nhìn theo bóng đầu của mình: tâm cầu vồng nằm ngay trên đường kéo dài của cái bóng đó. Biết vậy bạn sẽ đoán được cung sẽ hiện ở đâu.
  2. Dùng ống kính góc rộng nhất của điện thoại. Vòng ngoài có bán kính hơn 50 độ, khung hình thường bị hụt; nếu không đủ, chụp dọc vài tấm rồi ghép toàn cảnh, hoặc chọn chụp một chân cầu vồng có cảnh vật đẹp phía dưới.
  3. Chạm để lấy nét và đo sáng vào bầu trời chỗ cầu vồng, kéo phơi sáng xuống một chút. Phơi sáng dư là vòng ngoài vốn nhạt sẽ biến mất.
  4. Đặt một vật có kích thước quen thuộc ở tiền cảnh, như mái nhà, hàng cau, bờ ruộng, để người xem cảm được độ lớn của cung trời.
  5. Nếu quay video, giữ máy đứng yên ít nhất mười lăm giây trước khi lia. Một đoạn đứng yên cho thấy cầu vồng đậm lên rồi nhạt dần thường hay hơn nhiều so với một cú lia vội.
  6. Giữ nguyên tệp gốc, không chỉnh bão hoà màu quá tay. Cầu vồng thật vốn dịu, tô đậm quá sẽ trông như ghép.

Nếu bạn đang lái xe, hãy dừng hẳn ở chỗ an toàn rồi mới cầm điện thoại. Mặt đường vừa mưa xong còn trơn và nhiều người cùng giảm tốc nhìn trời, đây là lúc dễ va quệt.

An toàn: cầu vồng đẹp nhưng cơn giông có thể còn gần

Cầu vồng mùa hè ở Việt Nam thường đi kèm mưa rào và giông. Màn mưa đang tạo cầu vồng trước mặt bạn có thể chính là phần đuôi của một đám mây giông vẫn còn phóng điện. Sét có thể đánh xuống ở khoảng cách khá xa so với vùng đang mưa, nên cảm giác trời đã nắng lại chưa có nghĩa là hết nguy hiểm.

Nguyên tắc dễ nhớ: còn nghe tiếng sấm là còn trong tầm sét. Nếu vẫn nghe sấm, hãy xem cầu vồng từ trong nhà, hiên nhà kiên cố hoặc trong ô tô mui kín đóng cửa. Đừng chạy ra giữa cánh đồng trống, bãi biển, bờ đê, nóc nhà hay đứng dưới gốc cây đơn độc chỉ để có góc chụp đẹp hơn. Chờ đến khi không còn nghe sấm một khoảng thời gian rồi mới ra chỗ trống.

Ở thác nước, đá ướt rất trơn và bụi nước làm mờ tầm nhìn xuống chân. Đứng ở lối đi có rào chắn, đừng trèo qua lan can để lấy góc gần hơn. Cầu vồng ở thác vẫn hiện được từ xa nếu bạn đứng đúng hướng so với mặt trời.

Những cách gọi và hiểu lầm hay gặp

"Cầu vồng có điểm chân để đi tới." Không có. Cầu vồng là hướng nhìn chứ không phải vật thể; bạn đi tới đâu thì cung đi theo tới đó. Vì vậy đi tìm chân cầu vồng là việc không bao giờ xong.

"Vòng ngoài là bóng phản chiếu của vòng trong." Không đúng. Vòng ngoài là cầu vồng riêng của ánh sáng phản xạ hai lần, với góc và thứ tự màu riêng. Cầu vồng phản chiếu trên mặt nước là hiện tượng khác, hiếm hơn, và tâm của nó nằm ở chỗ khác.

"Cầu vồng kép báo điềm." Nhiều nền văn hoá kể chuyện về cầu vồng, và đó là phần văn hoá đáng trân trọng. Nhưng về mặt tự nhiên, cầu vồng kép chỉ cho biết lúc đó có nắng mạnh chiếu vào màn mưa dày; nó không báo trước chuyện gì sẽ xảy ra với bất kỳ ai.

"Có bảy màu tách bạch." Thực ra quang phổ liên tục, ranh giới giữa các màu là do mắt và ngôn ngữ chia ra. Con số bảy là quy ước có từ thời Newton.

Biến thể hiếm: cầu vồng trăng và cầu vồng trong sương

Ánh trăng cũng tạo được cầu vồng theo đúng cơ chế đó, gọi là cầu vồng trăng. Vì ánh trăng yếu, mắt người ở chế độ nhìn đêm gần như không phân biệt màu, nên cầu vồng trăng thường trông như một cung trắng bạc. Máy ảnh phơi sáng dài trên chân máy mới lộ ra màu. Nó cần trăng sáng, gần rằm, ở thấp, và một màn mưa hoặc bụi nước phía đối diện; thác nước trong đêm trăng là nơi người ta hay tìm.

Khi giọt nước rất nhỏ như trong sương mù, các màu chồng lên nhau gần hết và bạn thấy một cung trắng nhạt, gọi là cầu vồng sương hay cầu vồng trắng. Nó hay gặp khi đứng trên đồi nhìn xuống làn sương buổi sớm, nắng ở sau lưng.

Cả hai biến thể đều ít người để ý chỉ vì không biết mà tìm. Còn nếu bạn từng thấy cầu vồng kép, thì đã đủ điều kiện để nhận ra chúng: biết hướng nắng, biết góc nhìn, biết kiên nhẫn chờ.

Câu hỏi thường gặp

Có thể có cầu vồng ba vòng không?

Về lý thuyết, ánh sáng phản xạ ba hay bốn lần trong giọt nước cũng tạo cung, nhưng chúng nằm phía gần mặt trời, rất mờ và bị chói nắng lấn át. Đã có các ghi nhận bằng ảnh xử lý kỹ, còn mắt thường ngoài trời hầu như không thấy được.

Vì sao có hôm chỉ thấy một đoạn cầu vồng?

Cầu vồng chỉ hiện ở nơi vừa có giọt mưa vừa có nắng chiếu tới. Nếu màn mưa chỉ phủ một phần bầu trời hoặc một phần đường nắng bị mây che, bạn chỉ thấy một đoạn cung, thường là chân cầu vồng.

Đứng trên máy bay có thấy cầu vồng tròn trọn vòng không?

Có thể. Khi đứng cao hơn màn mưa và mặt trời ở sau lưng, không còn mặt đất chắn phần dưới nên cung có thể khép thành vòng tròn. Trên máy bay cũng hay thấy vầng sáng tròn quanh bóng máy bay trên mây, đó là hiện tượng khác.

Chụp cầu vồng bằng điện thoại chế độ chân dung có được không?

Không nên. Chế độ đó làm mờ hậu cảnh, mà cầu vồng lại nằm ở hậu cảnh. Dùng chế độ chụp thường hoặc toàn cảnh, đo sáng vào trời, giữ máy chắc tay là đủ.

Trẻ nhỏ muốn chạy ra ngoài xem cầu vồng khi còn sấm thì làm sao?

Cho trẻ xem qua cửa sổ hoặc dưới hiên kiên cố và giải thích rằng tiếng sấm nghĩa là sét còn ở gần. Đợi hết sấm một lúc mới ra sân. Đây cũng là dịp tốt để dạy trẻ thói quen an toàn với sét.

Cầu vồng ở vòi tưới cây có phải cầu vồng thật không?

Có, cùng cơ chế với cầu vồng trên trời. Quay lưng về mặt trời buổi chiều và phun sương mịn, bạn có thể thấy vòng chính, thậm chí cả vòng ngoài mờ nếu nắng gắt và tia phun đều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138