HayLuon.comHay Luôn
Hiện tượng thiên nhiên đáng xem

Ráng chiều đỏ rực: vì sao có buổi hoàng hôn cháy cả bầu trời và buổi chỉ xám nhạt

Ráng chiều đỏ rực cần đúng tổ hợp mây, độ trong của không khí và góc nắng. Vì sao trời đỏ, đoán buổi chiều nào đáng chờ và chụp hoàng hôn không hại mắt.

Silhouettes of fishing boats and a person seen from behind on a wooden pier in Khanh Hoa, entire sky above glowing deep red and orange after sunset, calm reflective water

Một buổi ráng chiều đỏ rực xảy ra khi ánh nắng xiên của mặt trời đã ngả màu đỏ cam chiếu được từ dưới lên một tầng mây ở trên cao, trong khi đường chân trời phía tây đủ quang để nắng lọt qua. Thiếu một trong ba thứ đó, hoặc trời mây kín sát chân trời, hoặc không có mây ở trên cao làm "màn chiếu", hoặc không khí quá đục, thì hoàng hôn chỉ nhạt nhoà.

Mục từ này giải thích vì sao trời chiều lại đỏ, vì sao có buổi cháy rực có buổi xám nhạt, những chi tiết đẹp mà phần đông người xem bỏ qua sau khi mặt trời khuất, câu ráng mỡ gà của dân gian nên hiểu thế nào, và cách ngắm, chụp mà không làm hại mắt.

Vì sao trời chiều lại đỏ

Ánh nắng trắng là hỗn hợp mọi màu. Khi đi qua không khí, các phân tử khí tán xạ ánh sáng bước sóng ngắn như xanh lam, tím mạnh hơn nhiều so với ánh sáng đỏ, cam. Ban trưa, nắng đi một quãng ngắn qua khí quyển, ánh xanh bị tán ra khắp trời nên bầu trời có màu xanh. Lúc mặt trời sát chân trời, tia nắng phải đi một quãng dài gấp nhiều lần qua lớp không khí dày; phần lớn ánh xanh đã bị tán xạ đi mất dọc đường, phần còn tới được mắt bạn nghiêng hẳn về vàng, cam, đỏ.

Bản thân bầu trời trong vắt lúc hoàng hôn chỉ có một dải màu ấm sát chân trời. Cảnh cả bầu trời như cháy đỏ là nhờ mây: những tầng mây ở trên cao hứng lấy thứ ánh sáng đã ngả đỏ đó và phản chiếu xuống, giống như một màn chiếu khổng lồ. Mây càng cao thì càng được chiếu lâu sau khi mặt trời đã khuất với người đứng dưới đất.

Bụi và hạt lơ lửng trong không khí cũng góp phần. Một lượng vừa phải có thể làm màu đậm và lan rộng hơn; quá nhiều, như ngày ô nhiễm nặng hay khói đốt đồng, thì ánh nắng bị chặn và nhoè thành màu cam đục, mặt trời trông như chiếc đĩa mờ. Sau những đợt núi lửa phun mạnh đưa hạt lên cao, nhiều nơi trên thế giới từng ghi nhận hoàng hôn tím hồng bất thường kéo dài nhiều tháng.

Đoán buổi chiều nào đáng chờ

Không có công thức chắc chắn, nhưng nhìn trời lúc trước hoàng hôn chừng một giờ, bạn có thể ước lượng khá tốt theo bảng dưới.

Bầu trời trước hoàng hônKhả năng ráng đẹpVì sao
Mây tầng giữa hoặc tầng cao rải rác, chân trời phía tây quangCaoCó màn chiếu, nắng lọt được từ dưới lên
Mây vảy, mây ti mỏng phủ một nửa trờiCao, màu kéo dài sau khi mặt trời lặnMây cao đón nắng muộn
Trời trong không một gợn mâyThấp đến trung bìnhChỉ có dải màu sát chân trời, đẹp kiểu êm dịu
Mây thấp dày kín sát chân trời phía tâyThấpNắng bị chặn trước khi chiếu lên mây
Sau một cơn mưa rào, mây đang tan dầnThường caoKhông khí sạch bụi, mây vỡ thành mảng
Khói mù dày, trời đụcThấp, màu cam bệtHạt quá dày chặn và làm nhoè ánh sáng

Ở Việt Nam, mùa mưa với những trận mưa rào chiều thường cho nhiều buổi ráng chiều ngoạn mục sau mưa, còn mùa khô hanh thì trời trong hơn nhưng ít mây làm màn chiếu. Những ứng dụng dự báo hoàng hôn cũng chỉ dựa trên các yếu tố này; hãy coi chúng là tham khảo.

Đừng về sớm: những gì diễn ra sau khi mặt trời khuất

Đợt ráng thứ hai. Chừng mười đến hai mươi phút sau khi mặt trời lặn, mây ở tầng cao có thể bừng lên đỏ thẫm, tím hồng, đậm hơn cả lúc mặt trời vừa khuất. Nhiều người đã ra về đúng lúc đẹp nhất.

Dải hồng và bóng Trái Đất ở phía đông. Quay lưng lại với hướng mặt trời lặn trong trời quang, bạn sẽ thấy sát chân trời phía đông một dải xanh xám đậm, chính là bóng của Trái Đất đổ lên bầu khí quyển, và ngay phía trên là một vành hồng nhạt. Dải hồng này dâng lên rồi mờ dần khi bóng Trái Đất cao lên.

Giờ xanh. Khi mặt trời đã xuống sâu hơn dưới chân trời, ánh sáng chuyển sang màu xanh lam dịu, đèn phố bắt đầu sáng. Đây là lúc ảnh phố xá, bến thuyền có màu cân bằng giữa trời và đèn, rất được ưa thích.

Tia sáng chiều toả quạt. Nếu có mây lởm chởm ở chân trời, những vệt sáng tối toả ra như nan quạt từ chỗ mặt trời vừa lặn có thể kéo dài khắp bầu trời.

Ráng chiều ở Việt Nam: theo mùa, theo địa hình

Đất nước trải dài nên mỗi vùng có kiểu hoàng hôn riêng. Ở đồng bằng Nam Bộ mùa mưa, những trận mưa rào buổi chiều để lại mây vỡ thành mảng và không khí sạch bụi, nhiều buổi sau mưa cả bầu trời phía tây đỏ rực phản chiếu xuống ruộng nước, kênh rạch. Mùa khô ở đây trời trong hơn, hoàng hôn dịu, ít mây làm màn chiếu nhưng đường chân trời lại rõ.

Ở miền Bắc, mùa đông có những ngày nồm ẩm mây thấp phủ kín, hoàng hôn gần như không có; nhưng sau khi một đợt gió mùa đông bắc tràn về làm trời hanh khô, những buổi chiều trong vắt cho dải màu ấm sát chân trời và bóng núi in rõ. Mùa hè có mây đối lưu cao ngất buổi chiều, khi chúng tan dần lúc mặt trời xuống thấp thì đỉnh mây bừng màu cam hồng rất ngoạn mục.

Ven biển miền Trung, nhiều bãi biển nhìn về phía đông nên không thấy mặt trời lặn trên biển, nhưng đổi lại có ráng chiều hắt lên mây phía trên biển và dải hồng bóng Trái Đất ở chân trời phía đông rất rõ. Muốn thấy mặt trời lặn xuống nước, người ta tìm những bãi nhìn về hướng tây như các đảo phía tây Nam Bộ hoặc bờ hồ, bờ sông lớn. Vùng núi có thêm hoàng hôn nhìn từ đèo cao, khi thung lũng bên dưới đã chìm trong sương và chỉ các đỉnh núi còn bắt nắng.

Ráng mỡ gà và những câu nói về ráng chiều

Dân gian Việt Nam có câu nhắc tới ráng mỡ gà như một lời cảnh giác với gió bão. Ráng mỡ gà là màu vàng óng, hơi đục như váng mỡ gà, phủ rộng trên trời. Cách hiểu hợp lý là: màu ráng phản ánh tầng mây cao và độ ẩm, những thứ đôi khi xuất hiện ở rìa một hệ thống thời tiết lớn đang tới gần. Người làm nông, đi biển ngày xưa không có bản tin thời tiết nên tích luỹ những dấu hiệu như vậy.

Ngày nay, các câu nói này nên được trân trọng như kinh nghiệm quan sát và vốn văn hoá, chứ không thay cho dự báo khí tượng. Một bầu trời ráng vàng không tự nó gây ra bão, và nhiều buổi ráng rất đẹp chẳng kèm theo điều gì. Nếu đang ở ven biển mùa mưa bão, bản tin của cơ quan khí tượng và thông báo của chính quyền địa phương mới là căn cứ để quyết định ra khơi hay ở lại.

Cũng đừng gắn màu đỏ của trời chiều với những điềm báo hoạ phúc. Màu đỏ ấy là chuyện của ánh sáng và không khí. Thứ đáng giữ lại từ ráng chiều là cảm giác bình yên khi một ngày khép lại, và thói quen ngước nhìn trời mà những người sống gần ruộng đồng, biển cả vẫn còn giữ.

Ngắm và chụp ráng chiều mà không hại mắt

Hoàng hôn trông dịu nhưng mặt trời lúc sát chân trời vẫn đủ mạnh để làm tổn thương mắt nếu nhìn lâu qua ống kính phóng to. Thứ tự hợp lý:

  1. Không nhìn thẳng vào đĩa mặt trời khi nó còn chói, nhất là qua chế độ phóng to của điện thoại hay ống nhòm. Chỉ ngắm thẳng khi mặt trời đã chìm vào lớp mây mù và trở nên dịu hẳn, và vẫn không nhìn lâu.
  2. Đến sớm hơn giờ mặt trời lặn chừng nửa giờ để chọn chỗ đứng có tiền cảnh: mái nhà, hàng dừa, cột điện, cánh buồm, người đi bộ được nhìn từ phía sau.
  3. Chạm đo sáng vào vùng trời sáng cạnh mặt trời rồi giảm phơi sáng, để màu không bị bệt trắng. Tiền cảnh sẽ tối thành bóng đen, đó là chủ ý.
  4. Tắt chế độ tự làm đẹp màu nếu máy cho phép, hoặc chụp thêm một tấm với cân bằng trắng ánh sáng ban ngày. Máy hay tự "sửa" màu đỏ cam về trung tính, làm mất cảm giác thật.
  5. Ở lại thêm hai mươi phút để chụp đợt ráng thứ hai và giờ xanh; quay lưng xem phía đông một lần.

Ở bãi biển, chú ý con nước lên lúc chiều tối, đừng đứng trên mỏm đá ngoài xa hay doi cát có thể bị nước bao quanh. Trên cầu, bờ kè, đê sông, đứng ở phần dành cho người đi bộ và chú ý xe cộ phía sau lưng.

Một buổi hoàng hôn "hay" khác buổi hoàng hôn thường ở đâu

Cùng là hoàng hôn, nhưng có những đoạn quay khiến người xem dừng lại, có đoạn thì lướt qua. Vài điều làm nên khác biệt:

  • Có diễn biến. Một đoạn quay tua nhanh từ trước khi mặt trời lặn đến giờ xanh cho thấy cả câu chuyện màu sắc, hấp dẫn hơn một tấm ảnh lúc mặt trời chạm chân trời.
  • Có con người, đời sống. Bóng người đi về, thuyền vào bến, đàn chim bay ngang, những thứ cho thấy buổi chiều đang khép lại ở một nơi có người sống.
  • Có âm thanh thật. Tiếng sóng, tiếng chuông xe đạp, tiếng gọi nhau ngoài ruộng. Nhạc nền chèn vào dễ làm cảnh mất chất riêng.
  • Màu thật. Ráng chiều vốn đã rực; tô thêm bão hoà khiến người xem nghi ngờ là ảnh chỉnh sửa, và làm mất lòng tin vào chính khoảnh khắc đó.
  • Mô tả trung thực. Ghi nơi chụp ở mức tỉnh, thành, giờ chụp, không cần phóng đại kiểu "hiếm có trăm năm". Ráng đẹp vốn không hiếm, cái hiếm là có người kiên nhẫn ngồi chờ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao bình minh thường kém rực hơn hoàng hôn?

Không có quy luật cố định, nhưng buổi sáng không khí thường ổn định hơn, ít mây tầng giữa hơn ở nhiều nơi, và sương mù gần mặt đất có thể che chân trời. Buổi chiều sau một ngày nắng thường có mây đối lưu tan dần làm màn chiếu, nên nhiều người thấy hoàng hôn đẹp hơn.

Hoàng hôn màu tím có phải do ô nhiễm?

Màu tím hồng thường là sự pha trộn của ánh đỏ chiếu trên mây với ánh xanh của bầu trời ở phía trên. Sau các vụ phun trào núi lửa lớn, hạt ở tầng cao có thể làm màu tím rõ hơn. Ô nhiễm sát mặt đất thường làm hoàng hôn đục, cam bệt hơn là tím.

Vì sao mặt trời lúc lặn trông dẹt?

Không khí bẻ cong tia sáng, và độ bẻ cong tăng khi tia sáng càng sát chân trời. Mép dưới của mặt trời bị nâng lên nhiều hơn mép trên, nên đĩa mặt trời trông dẹt lại, đôi khi viền còn gợn như bậc thang.

Tia lục lúc hoàng hôn có thật không?

Có thật, nhưng rất ngắn và cần chân trời phẳng, trong như mặt biển. Ngay khi mép trên mặt trời vừa khuất, có thể loé lên một chấm xanh lục trong khoảnh khắc. Không nên nhìn chằm chằm vào mặt trời còn chói để chờ nó.

Ở thành phố có ngắm được ráng chiều đẹp không?

Được, nếu tìm được chỗ nhìn thoáng về phía tây như bờ hồ, cầu đi bộ, công viên rộng hay tầng cao có lối ra an toàn. Toà nhà còn tạo bóng dáng thú vị ở tiền cảnh. Chỉ cần tránh những ngày khói bụi dày.

Trẻ con nhìn hoàng hôn qua ống nhòm có sao không?

Không nên để trẻ nhìn mặt trời qua ống nhòm hay ống kính phóng to, kể cả lúc hoàng hôn, vì ánh sáng tập trung có thể hại mắt. Cho trẻ ngắm bằng mắt thường cảnh mây đổi màu, đó mới là phần đẹp nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138